Autor: Robert Higgs
Źródło: mises.org
Tłumaczenie: Anna Kot
Wersja PDF

Inwestycje prywatne to najważniejszy czynnik postępu gospodarczego. Przedsiębiorstwa potrzebują nowych konstrukcji, wyposażenia oraz programów komputerowych do wytwarzania nowych produktów, a także tych już istniejących po niższych kosztach. Nowa technologia wymaga nowych maszyn bądź przekształcenia istniejących zakładów przemysłowych Kiedy spada tempo prywatnych inwestycji, zwalnia także wzrost dochodu realnego na jednego mieszkańca. W momencie, gdy prywatne inwestycje zmniejszają się znacząco i szybko, pojawia się recesja lub depresja.

Taka recesja lub depresja prawdopodobnie będzie utrzymywała się, dopóki prywatne inwestycje nie zostaną uzdrowione do końca. Historia USA pokazuje, że takie ożywienie zazwyczaj następuje do roku lub dwóch po osiągnięciu dna recesji. W poprzednim wieku tylko dwa razy pobudzenie prywatnych inwestycji poniosło porażkę. Było to w trakcie wielkiego kryzysu i w ciągu ostatnich pięciu lat.

Musimy rozróżnić inwestycje brutto i netto, analizując dane statystyczne. Inwestycje brutto zawierają wszystkie wydatki na nowe konstrukcje, wyposażenie, programy komputerowe oraz zapasy, W tym sporą część przeznaczoną na zastąpienie zużytego i przestarzałego kapitału. Z kolei inwestycje netto stanowią różnicę między inwestycjami brutto a nakładami, które utrzymują istniejący zasób kapitału. Dlatego inwestycje netto są najlepszym wskaźnikiem prywatnych wydatków inwestycyjnych, które poprzekładają się na wzrost gospodarczy.

Inwestycje prywatne netto na środki trwałe.

Zacienione miejsca wskazują na recesję w USA

 

Jak widać na wykresie, prywatne krajowe inwestycje netto w środki trwałe (które wykluczają inwestycje w zapasy) osiągnęły swój szczyt między 2006 a 2007 rokiem. Nieznacznie zmniejszyły się w 2008 r., a następnie gwałtownie spadły w 2009 r., zaraz przed spadkiem na rynku w 2010 r. Pomimo lekkiego ożywienia w 2011 r. poziom inwestycji pozostał 20 procent poniżej wcześniejszego szczytu. Tempo ożywienia w stosunku do chwili obecnej sugeruje, że potrzeba będzie trzech, czterech lat do przywrócenia poziomu z 2007 r. Wraz z regulacją poziomu cen przedłuży się przewidywalny okres rekonwalescencji. (Po skorygowaniu krajowych inwestycje prywatne netto o odpowiedni wskaźnik cenowy, aby otrzymać wartości realne, zauważamy, że realne prywatne krajowe inwestycje netto są na podobnym poziomie jak pod koniec lat 90. XX wieku.). Aby zrozumieć, dlaczego obecne ożywienie gospodarki było do tej pory tak anemiczne, musimy zrozumieć, dlaczego prywatne inwestycje netto nie zostały szybko odbudowane.

W moim artykule z 1997 r. w Independent Review („Regime Uncertainty: Why the Great Depression Lasted So Long and Why Prosperity Resume After the War”) dowodziłem, że głównym powodem niekompletnego odbudowania prywatnych inwestycji w drugiej połowie lat 30. jest „reżimowa niepewność”. Używając tego zwrotu, miałem na myśli wszechobecny brak pewności wśród inwestorów, co do zdolności przewidzenia stopnia, w jakim rząd naruszy prawa własności prywatnej. W pierwotnym artykule oraz jego następnych wersjach udokumentowałem, że pomiędzy 1935 a 1940 rokiem wielu inwestorów obawiało się transformacji samej istoty porządku gospodarczego. Bali się przede wszystkim, że rząd zamieni gospodarkę zorientowaną na rynek w faszyzm, socjalizm lub inny centralnie sterowany porządek ze znacznie ograniczonymi prawami własności prywatnej (o ile w ogóle prawa własności zostałyby zachowane w takim systemie). Dlatego dla wielu inwestorów nowe projekty inwestycyjne wydawały się zbyt ryzykowne.

Przez ostatnie kilka lat udowadniałem, że podobny strach — choć może nie aż tak ekstremalny — przenika do środowiska biznesowego, co częściowo tłumaczy wolne tempo obecnego ożywienia gospodarczego. Wybitni ekonomiści tacy jak Gary Becker, Allan Meltzer, John Taylor oraz Alan Greenspan podzielają moje poglądy. (Aż do niedawna, austriaccy ekonomiści byli bardziej otwarci na ideę reżimowej niepewności niż ekonomiści głównego nurtu. Przykładem może być John P. Ochran w niedawnym artykule na Mises Daily). Oprócz tego ekonomiści Scott Baker i Nicholas Bloom z Uniwersytetu Stanforda oraz Steven J. Davis z Uniwersytetu w Chicago opracowali empiryczny wskaźnik niepewności politycznej. Utrzymywał się on na niebywale wysokim poziomie od września 2008 roku. Większość innych ekonomistów, a zwłaszcza większość z głównego nurtu, również zwróciła uwagę na podobne zjawisko — jednakże nie była to reżimowa niepewność, Ale jakieś zbliżone, trochę bardziej ograniczone zjawisko.

Przez lata byłem nakłaniany przez niektórych ekonomistów, aby zaniechać używania terminu „reżimowa niepewność” i zacząć używać w zamian innych wyrażeń np. niepewność polityki, niepewność władzy lub pogorszenie reżymu. Odrzucałem takie sugestie, ponieważ idea, którą chcę przekazać, dotyczy czegoś więcej niż tylko działań czy reguł. Ponadto główną tendencją reżimowej niepewności niekoniecznie musi być obawa o potencjalne pogorszenie.

Reżimowa niepewność odnosi się do czegoś więcej niż do prawa rządowego, regulacji i decyzji administracyjnych. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na jedną rzecz ― polityka personalna. Dwa różne rządy mogą odrzucać i wprowadzać w życie te same statusy i regulacje w całkiem inny sposób. Rząd nieprzyjazny biznesowi taki jak np. Franklina D. Roosevelta lub Baracka Obamy będzie wywoływał więcej obaw wśród inwestorów niż rząd przyjazny biznesowi, taki jak Dwighta D. Eisenhowera czy Ronalda Reagana. Będzie się tak działo, nawet pomimo takich samych „zasad gry” widniejących na papierze. Podobne różnice w ramach władzy sądowniczej tworzą niepewność co do tego, jakie orzeczenia wydadzą sądy w sprawie zaskarżonych ustaw i działań rządu.

Druga sprawa to pozornie neutralne zmiany w działaniach i składzie rządu, które mają poważne konsekwencje dla specyficznych rodzajów inwestycji. Nawet jeśli rząd zmienia ustawy w sposób teoretycznie wzmacniający prawo własności prywatnej, to forma takiego działania może narazić na niebezpieczeństwo niektóre rodzaje inwestycji, a także wywołać strach,  który spowoduje paraliż inwestycyjny w tych obszarach. Co więcej, może to także powstrzymać inwestorów w innych sektorach, którzy przyjmą myślenie: skoro rząd skrzywdził dzisiaj innych, to jutro my możemy być następni. Podsumowując, powszechna podwyższona niepewność ― dostrzegalny wzrost zmienności podejmowanych przez rząd działań ― może odstraszyć inwestycje, nawet jeśli wartość oczekiwana charakteru tych posunięć przesuwa się w kierunku lepszego zabezpieczania praw własności prywatnej.

Reżimowa niepewność jest skomplikowaną kwestią. Żaden empiryczny wskaźnik nie potrafi jej w całości wychwycić, niektóre zaś potrafią ją nawet źle przedstawić. Tylko aktorzy grający na scenie potrafią go oszacować, choć ich szacunki będą całkowicie subiektywne. Jednakże poprzez ocenianie różnorodnych, bezpośrednich i niebezpośrednich dowodów, analitycy są w stanie lepiej docenić jego kontury, kierunek i wpływ na decyzje w sektorze prywatnych inwestycji.

2 odpowiedzi na „Higgs: Reżimowa niepewność”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  • google
  • facebook
  • twitter
  • youtube
Zapisz się na newsletter:

Wybierz listę(y):

Cytat:
  • Jeśli ktoś walczy o wolny rynek i wolną konkurencję, nie staje w obronie tych, którzy są już bogaci, lecz zabiega o swobodę działania dla anonimowych ludzi, którzy niebawem zostaną przedsiębiorcami, a ich pomysłowość sprawi, że życie przyszłych pokoleń stanie się lżejsze. Ludwig von Mises
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W kwietniu wsparli nas:
Pan Wojciech Bielecki
Pan Rafał Boniecki
Pani Dominika Buczek
Pani Julia Bula
Pan Marcin Dabkus
Pan Michał Dębowski
Pan Paweł Drożniak
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Maciej Gorzelak
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Miłosz Janas
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Kamil Kopeć
Pan Andrzej Koźlik
Pan Jacek Kubica
Pan Wojciech Kukla
Pan Jerzy Kustowski
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pani Magdalena Moroń
Pan Marcin Moroń
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Tomasz Netczuk
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Rafał Parol
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Jakub Sabała
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Łukasz Szostak
Pan Franciszek Szterleja
Pan Michał Szymanek
Pan Szymon Truszczyński
Pan Krzysztof Turowski
Pan Jan Tyszkiewicz
Pani Anna Wajs
Pan Adam Wasielewski
Pan Karol Więckowski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Karol Zdybel
Pan Dawid Żabiński
Speednet
Łącznie otrzymaliśmy 7 451,48 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>