Autorzy: Eugen-Maria Schulak, Herbert Unterköfler
Źródło:mises.org
Tłumaczenie: Michał Żuławiński
Wersja PDF 

Tekst stanowi część książki: The Austrian School of Economics: A History of Its Ideas, Ambassadors and Institutions (2011)

W wydanych przez Margit von Mises wspomnieniach znajduje się zdjęcie przedstawiające Ludwiga spacerującego po wiedeńskim Praterze. Zrobione zostało we wrześniu 1901 r. Widzimy na nim szczupłego, młodego człowieka średniego wzrostu ubranego w cesarski mundur. U boku ma imponującą szablę, nosi bogato zdobiony hełm, wysokie buty, jeździeckie bryczesy i obcisłą kurtkę zapiętą pod samą szyję. Usta, którym towarzyszy mały wąsik, układają się w zagadkowy uśmiech. Mises miał wtedy zaledwie 20 lat. Patrząc na jego późniejsze fotografie, można odnieść wrażenie, że z biegiem lat coraz trudniej było mu się uśmiechać. Jego twarz ma melancholiczny, introwertyczny wyraz- jest w niej coś surowego, a jednocześnie delikatnego. Można dostrzec w niej oblicze człowieka nieugiętego, lecz zarazem wrażliwego.

Przez długi czas, być może zbyt długi, mieszkał ze swoją matką (My Years with Ludwig von Mises , s. 23-25). W wieku 57 lat, krótko po śmierci matki, ożenił się z wieloletnią partnerką Margit Sereny-Herzfeld. Przez ponad dekadę mało kto wiedział o ich związku. Ślub odbył się w Genewie. Świadkami byli Gottfried von Haberler i Hans Kelsen — kolega z lat szkolnych, który nie mógł uwierzyć w to, że oto widzi Ludwiga w urzędzie stanu cywilnego (ibid., s. 41).

Margit von Mises, która miała dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa, opisywała swojego „Lu” jako człowieka czułego, skromnego, potrzebującego miłości i wycofanego, choć czasami też wybuchowego i porywczego (ibid., s. 44). Porzuciła swoje ambicje zawodowe — była aktorką, tancerką i tłumaczką — na rzecz zajmowania się mężem, tak by mógł on pracować w komfortowych warunkach. Ich dom był zawsze mały i skromny, lecz nie stanowił odzwierciedlenia ich związku. Uczony znalazł swoją muzę, sam też był dla niej natchnieniem. Pozwalała mu pracować tak dużo, jak chciał. Razem jeździli na wykłady i na wakacje w górach. Pozostali sobie oddani aż do końca. Tylko w jednej kwestii jego żona była wobec niego stanowcza: po tym, jak w wyniku jego nieuwagi doszło do wypadku samochodowego, w którym ona odniosła obrażenia twarzy, a on złamał pięć żeber (ibid., s. 100), zakazała mu jazdy autem.

Ludwig von Mises, którego prapradziadek otrzymał tytuł szlachecki od cesarza Franciszka Józefa, przyszedł na świat w rodzinie zasymilowanych Żydów. Urodził się we Lwowie, w Galicji, w 1881 r. Kilka lat później jego ojciec objął wysokie stanowisko w ministerstwie kolei w Wiedniu. Mając 10 lat, Ludwig był świadkiem ciężkiej choroby i śmierci swojego młodszego brata. Jego relacje z bratem Richardem, późniejszym sławnym matematykiem, pozostały napięte przez całe życie. Ludwig uczęszczał do Akademisches Gymnasium, studiował prawo i, po krótkiej pracy w służbie cywilnej, w 1909 r. rozpoczął karierę w Wiedeńskiej Izbie Handlowej. Piastując przez 35 lat stanowisko urzędnicze w administracji izby — które otrzymał jako dożywotnią posadę i zgodnie z austriackim prawem nie mógł zostać zwolniony — stał się jednym z czołowych ekonomistów w kraju. Jako doradca gospodarczy miał liczne kontakty z członkami rządu. W czasie toczonych w zimie 1918–1919 wieczornych dyskusji udało mu się przekonać Otto Bauera, lidera socjaldemokratów, do zablokowania „bolszewickiego eksperymentu” w Wiedniu (Mises 1978/2009, str. 62-63). W tym czasie zaprzyjaźnił się z Maxem Weberem, który tuż po wojnie rozpoczął pracę na Uniwersytecie Wiedeńskim, lecz wkrótce potem zmarł.

Zainspirowany nauczaniem Carla Mengera i Eugena von Böhm-Bawerka, Ludwig von Mises już w młodym wieku poświęcił się ideom austriackiej szkoły ekonomii. W 1912 r. otrzymał habilitację za pracę Teoria pieniądza i kredytu. W szerokim spektrum jego zainteresowań „znajdowały się głównie kwestie, co do których powszechnie panujące zdanie uważał za błędne” (Hayek w Mises 1978/2009, s. XVI). Mises nie krył się specjalnie z tym, że gardził wieloma swoimi kolegami po fachu. Jego opinie, szczególnie te dotyczące szanowanych profesorów niemieckich, były ostre i bezwzględne. W socjaldemokratycznej powojennej Austrii udało mu się jedynie dostać pracę nieopłacanego wykładowcy. Nowe elity władzy żywiły do niego urazę za to, że stanowczo sprzeciwiał się wszelkim formom ideologii kolektywistycznej.

W 1927 r., przy wsparciu swojego pracodawcy, wspólnie z Friedrichem A. von Hayekiem, założył niezależny Österreichisches Institut für Konjunkturforschung (Austriacki Instytut Badań nad Cyklem Koniunkturalnym.) poprzednik dzisiejszego Österreichisches Institut für Wirtschaftsforschung (Austriacki Instytut Badań nad Gospodarką). Jego prywatne seminarium, które co dwa tygodnie odbywało się w Wiedeńskiej Izbie Handlowej, pomogło odbudować austriacką szkołę ekonomii po I wojnie światowej. Pod okiem Misesa kształcili się ekonomiści, prawnicy i socjologowie, tacy jak: Gottfried Haberler, Felix Kaufmann, Fritz Machlup, Oskar Morgenstern, Paul N. Rosenstein-Rodan, Alfred Schütz, Richard Strigl czy Eric [Erich] Voegelin (Mises 1978/2009, str. 83). Uczniowie Misesa uważali go za mądrego i inspirującego nauczyciela. Po zakończeniu zajęć dyskusja zwykle przenosiła się do pobliskiego baru. Choć pozostawał bez wątpienia outsiderem w świecie akademickim, Mises uważał się za „czołowego ekonomistę kraju”.

Wiosną 1934 r., kiedy w Niemczech umacniała się władza nazistów, Mises przyjął ofertę od genewskiego uniwersytetu. Jako pracownik Wiedeńskiej Izby Handlowej skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę, lecz pozostawał w kontakcie z pracodawcą do 1938 r., dzięki czemu nadal doradzał austriackiemu rządowi i bankowi centralnemu. Tuż po zaanektowaniu Austrii naziści wdarli się do apartamentu Misesa i skonfiskowali jego prace oraz bibliotekę. Jego dzieła były solą w oku dla wszelkiej maści kolektywistów: socjalistów, komunistów, narodowych socjalistów, faszystów, a następnie dla obrońców tak zwanej ekonomii dobrobytu w Europie i Stanach Zjednoczonych. Zrabowanych książek i prac Mises nie odzyskał już nigdy.

W czasie pobytu w Genewie, oprócz prowadzenia działalności naukowej, Mises poświęcił się przede wszystkim dokańczaniu swojego opus magnum, Nationalökonomie: Theorie des Handelns und Wirtschaftens (1940/1980). Na skutek wojennej zawieruchy i bankructwa szwajcarskiego wydawcy, dzieło to pozostało niemal niezauważone. W tym samym roku Mises wraz z żoną uciekł z Genewy i ścigany przez nazistów przemierzał kolejno Francję, Hiszpanię i Portugalię, by ostatecznie trafić do Nowego Jorku. W Stanach Zjednoczonych niemal 60-letni Mises musiał utrzymać się z oszczędności i skromnego stypendium. Konieczność opuszczenia ojczyzny istotnie odbiła się na Ludwigu i Margit. W krótkim czasie para musiała kilkukrotnie zmieniać miejsce zamieszkania. Początkowo pewien problem dla Ludwiga stanowiło również to, że choć biegle czytał po angielsku, nie miał doświadczenia w mówieniu w tym języku. Przyznane mu kilka lat później obywatelstwo amerykańskie przyjął z wdzięcznością i uznał za uśmiech losu. W 1945 r. objął stanowisko profesora wizytującego na Uniwersytecie Nowego Jorku. Pod jego okiem kształcili się tam kolejni wybitni austriacy — Murray N. Rothbard (1926–1995) oraz Israel Kirzner (ur. 1930).

W czasie pobytu w Nowym Jorku Ludwig von Mises doprowadził do publikacji swoich dzieł. W krótkich odstępach czasu ukazały się wówczas Omnipotent Government (1944), Biurokracja (1944), Planowany chaos (1947). Długo wyczekiwany sukces przyniosło mu Ludzkie działanie, poprawione angielskie wydanie opus magnum, Nationalökonomie (1940). Wydane w latach 50. Mentalność antykapitalistyczna (1956) i Teoria a historia (1957) utrwaliły opinię o Misesie jako o wnikliwym obserwatorze i myślicielu, który zawsze pozostawał wierny swoim zasadom.

Dostrzegając logiczne konsekwencje wydarzeń mu współczesnych, w pewnym stopniu przewidywał dalszy bieg historii — z wyprzedzeniem ostrzegał o nadejściu kryzysu końca lat 20. i  o gospodarczej klęsce faszyzmu, narodowego socjalizmu oraz przede wszystkim sowieckiego komunizmu. Ze względu na radykalnie wolnościowe stanowisko, odrzucał interwencję państwa w gospodarkę i przez całe życie obalał postulaty etatystów. Sam jednak dystansował się od anarchizmu. Nie przeszkodziło to jednak amerykańskim libertarianom i anarchokapitalistom obrać Ludwiga von Misesa, dożywotniego urzędnika z Austrii, na jednego ze swoich ojców intelektualnych.

Przeciwnicy Misesa, którzy zawsze pozostawali w większości, widzieli w nim człowieka upartego, nietolerancyjnego i radykalnego. Studenci natomiast podkreślali jego otwartość i szerokie horyzonty intelektualne. Mises do końca swoich dni był przekonany, że stawiane przez niego tezy były prawdziwe, a jego praca miała znaczenie, choć za życia nie przyniosła mu ani bogactwa, ani uznania w świecie akademickim. Jego prace cechuje rzadko spotykana przejrzystość oraz prostota niezależna od mody i realiów politycznych. Karierę akademicką zakończył w wieku 87 lat. Pięć lat później zmarł.

„Walczyłem, bo nie było niczego innego, czym mógłbym się zająć” — mówił o swojej karierze. (Mises 1978/2009, s. 76). Przez całe życie pozostał wierny swojemu mottu: Tu ne cede malis, sed contra audentior ito („Przed złem nie ustępuj, lecz idź śmielej przeciw” — Wergiliusz, Eneida, Księga V).

 

Dokładne adresy bibliograficzne cytowanych i wspominanych prac można znaleźć w książce The Austrian School of Economics.

Jedna odpowiedź na „Schulak i Unterköfler: Ludwig von Mises – obrońca wolności”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  • google
  • facebook
  • twitter
  • youtube
Zapisz się na newsletter:

Wybierz listę(y):

Cytat:
  • Bardzo mało jest wymagane by doprowadzić państwo do dobrobytu nawet z najniższego poziomu barbarzyństwa, mianowicie pokój, niskie podatki i tolerancyjne kierowanie sferą sprawiedliwości. Wszystkie formy rządów, które zbaczają z tej naturalnej ścieżki, lub które odwołują się do potrzeby zahamowania rozwoju społecznego na jakimś szczególnym etapie, są nienaturalne i po to by utrzymać się u władzy, zmuszone są odwoływać się do represji i tyranii. Adam Smith
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
We wrześniu wsparli nas:
Pan Wojciech Bielecki
Pan Rafał Boniecki
Pani Dominika Buczek
Pani Julia Bula
Pan Marcin Dabkus
Pan Michał Dębowski
Pan Paweł Drożniak
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Maciej Gorzelak
Pan Marek Górecki
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Miłosz Janas
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Wojciech Kukla
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pani Magdalena Moroń
Pan Marcin Moroń
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Tomasz Netczuk
Pan Łukasz Nieroda
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Rafał Parol
Pan Paweł Pasternak
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Dominik Pobereszko
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Adam Staszyński
Pan Łukasz Szostak
Pan Michał Szymanek
Pan Jan Tyszkiewicz
Pan Adam Wasielewski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Zdybel
Pan Marek Zemsta
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Piotr Żółkiewicz, Zolkiewicz & Partners
Pracownik Santander Bank
Łącznie otrzymaliśmy 6 307,21 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>