Autor: Mateusz Machaj
Wersja PDF

Poniżej przedstawiamy wersję roboczą rozdziału siódmego działu trzeciego „Przedsiębiorczość w praktyce” podręcznika do przedsiębiorczości, opracowywanego w ramach projektu „Wolna przedsiębiorczość”. Tekst zostanie poddany skrupulatnemu opracowaniu redakcyjno-korektorskiemu, dlatego na obecnym etapie prosimy przede wszystkim o uwagi merytoryczne, dotyczące między innymi klarowności wywodu, poprawności rozumowania, łatwości języka czy trafności przykładów etc.

emerytura#system emerytalny #otwarte fundusze emerytalne #ZUS #zabezpieczenie na emeryturę

W rozdziale nauczysz się:

  • Jak funkcjonuje współczesny system emerytalny
  • Jaki jest związek między okresem aktywności zawodowej a wysokością przyszłej emerytury
  • Czym się różnią płace brutto i netto
  • Jakie są problemy obecnego systemu emerytalnego
  • Czym są fundusze emerytalne
  • O zabezpieczeniu na emeryturę

Celem systemu emerytalnego, czyli zinstytucjonalizowanego sposobu finansowania emerytur, jest zapewnienie środków finansowych osobom w podeszłym wieku. Polski system emerytalny przeszedł znaczną ewolucję od rozpoczęcia transformacji ustrojowej. Do 1998 r. funkcjonował w Polsce tzw. system repartycyjny, czyli taki, w którym składki emerytalne osób pracujących są przeznaczane na bieżące wypłaty emerytur. W ramach czegoś, co bywa (nie do końca trafnie) nazywane „umową międzypokoleniową” pracująca część społeczeństwa była obciążana przez państwo obowiązkiem utrzymanie pokolenia emerytów. Był to system obowiązkowy dla wszystkich, zaś wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego nie była powiązana bezpośrednio z wysokością wpłaconych do systemu składek (w takiej sytuacji ekonomiści mówią o systemie zdefiniowanego świadczenia). Ponieważ system ten był m.in. wrażliwy na proces starzenia się społeczeństwa (im starsze społeczeństwo, tym więcej emerytur wymaga sfinansowania przez kurczącą się populację aktywną zawodowo), jego utrzymywanie groziło negatywnymi skutkami dla obywateli oraz finansów państwa: np. koniecznością podnoszenia podatków i/lub zmniejszania emerytur. Dlatego przeszedł on gruntowną reformę w 1999 r. Od tamtej pory polski system emerytalny składa się z trzech filarów.

Pierwszy filar stanowi obowiązkowy system publiczny zarządzany przez ZUS. Ma on tak jak wcześniej charakter repartycyjny, jednak system zdefiniowanego świadczenia zastąpiono systemem zdefiniowanej składki. Oznacza to, że choć wciąż część składki trafiająca do I filaru jest przeznaczana na wypłatę bieżących emerytur, to ZUS „zapisuje”, ile każdy uzbierał przez lata pracy na swoim „wirtualnym” koncie. W wyniku tego następuje powiązanie między okresem aktywności zawodowej i zarobkami a wysokością emerytury, ponieważ wysokość świadczenia emerytalnego, które będzie wypłacane z I filaru, odpowiada kwocie wpłaconego kapitału emerytalnego, podzielonego przez średnie dalsze trwanie życia osoby przechodzącej na emeryturę. Zachęca to do dłuższej aktywności zawodowej.

Drugi filar ma charakter kapitałowy i jeszcze do niedawna miał charakter obowiązkowy. Tworzą go Otwarte Fundusze Emerytalne, które inwestują część trafiającej do nich składki w instrumenty finansowe. W przeciwieństwie zatem do I filaru, na kontach w OFE akumulowane są prawdziwe, a nie wirtualne, pieniądze, ponieważ zabezpieczane są konkretnymi aktywami (np. akcjami – w wypadku pierwszego filaru obywatel otrzymuje obietnicę od państwa, która może być zmieniona). System kapitałowy w przeciwieństwie do systemu repartycyjnego jest w dużej mierze uniezależniony od zmian demograficznych oraz politycznych. Wiąże się z nim jednak ryzyko inwestycyjne.

Trzeci filar również ma charakter kapitałowy, ale zawsze odznaczał się dobrowolną przynależnością. Tak samo jak w przypadku OFE w jego ramach wpłaca się składkę na indywidualne konto w ramach pracowniczych programów emerytalnych, indywidualnych kont emerytalnych oraz indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego, która jest następnie inwestowana w instrumenty finansowe. Zaletą trzeciego filaru jest różnorodność oraz niewielkie ulgi podatkowe.

Na przestrzeni ostatnich kilku lat dokonano kolejnych zmian w polskim systemie emerytalnym, częściowo odchodząc od rozwiązań wprowadzonych w 1999 r. Wydłużono wiek emerytalny do 67 lat, zaczęto go także zrównywać dla kobiet i mężczyzn (stan na 2015 r.), ograniczono także część przywilejów emerytalnych (czyli np. możliwości wcześniejszego niż inni obywatele przechodzenia na emerytury przez poszczególne grupy zawodowe). Zmniejszono również wielkość składki przekazywanej do OFE. ZUS przejął też znaczną część aktywów, które wcześniej zgromadziły OFE, co znacznie zmniejszyło rolę systemu kapitałowego. Wokół systemu emerytur pojawia się nieustannie tyle zmian w ostatnich latach, że całkiem możliwe, iż właśnie napisane słowa się zdezaktualizowały.

Pomimo zmian, które zaszły po 1999 r., polski system emerytalny cały czas odznacza się strukturalnym deficytem. Oznacza to, że co roku składki obecnego pokolenia nie wystarczają na wypłatę emerytur i na ten cel potrzebne są dodatkowe środki z budżetu państwa.

W świetle tych problemów z systemem emerytalnym ważne jest, by zdawać sobie sprawę z konieczność budowania majątku na starość. Z jednej strony istotne jest akumulowanie majątku osobistego, czy to w formie akcji spółek krajowych, zagranicznych, czy to w formie ziemi i nieruchomości. Nawet jeśli nie dysponujemy wielkimi środkami inwestycyjnymi, jeśli nasze płace są relatywnie niewielkie, to i tak jakiś procent z nich powinniśmy traktować jako inwestycję pod przyszłą emeryturę, jeśli zależy nam na utrzymaniu względnie wysokiego poziomu życia. Najlepiej aby majątek miał formę zdywersyfikowaną, czyli nie był zgromadzony tylko pod jedną postacią. Jednym z pomysłów na jego inwestowanie może być „trzeci filar”, czyli sektor dobrowolnych oszczędności emerytalnych. Są one gromadzone od ludzi przez podmioty z rynku finansowego i ubezpieczeniowego, a następnie inwestowane w różne projekty biznesowe.

Z drugiej strony warto brać pod uwagę fakt, że prawdopodobnie wielu z nas będzie zmuszonych pracować dłużej, więc warto zbytnio nie nadwyrężać własnego zdrowia i nie eksploatować nadmiernie swojego organizmu w różny sposób. I mieć na względzie fakt, że dobrze jest mieć dobrze wykształcone dzieci, pomocne na starość.

 

Ramka: Czy wiesz, że w roku 2013 na 24 miliony osób w wieku produkcyjnym w Polsce przypadało 7 milionów emerytów? Po podniesieniu wieku emerytalnego ta proporcja ma wynieść w roku 2060 17 milionów pracujących na 10 milionów emerytów (przed podniesieniem wieku emerytalnego prognoza wskazywała na 15,5 miliona do 12 milionów).

Ramka 2: grafika z płacą netto, płacą brutto, oraz płacą brutto brutto dla umowy o pracę ze średnią pensją na dzisiaj.

Zadania:

  • Na czym polega system repartycyjny w ZUS?
  • Na czym polegała reforma wprowadzająca OFE?
  • Czym różni się system zdefiniowanej składki od systemu zdefiniowanego świadczenia?
  • Poszukaj w internecie, czym różni się powszechny system emerytalny od systemu emerytalnego rolników, prokuratorów, sędziów, służb mundurowych.
  • W jaki sposób wcześniejszy wiek emerytalny dla kobiet przełożyłby się w obecnym systemie emerytalnym na wysokość ich zarobków?

3 odpowiedzi na „Machaj: Rozdział 3.7 podręcznika „Wolna przedsiębiorczość” – Emerytura i systemy emerytalne”

  • Członkowstwo w OFE nadal jest obowiązkowe – ciągle mamy ponad 16 mln członków OFE. Obowiązkowe przestało być odprowadzanie składki. Co do ramki, to warto mówić albo o pracujących, albo o osobach w wieku produkcyjnym. Lepiej to pierwsze, bo spodziewana jest w przyszłości wyższa stopa zatrudnienia. Dzięki temu rzeczywiście można ocenić ile osób będzie składkować na jednego emeryta. Ostanie pytanie dotyczy zarobków czy świadczeń dla kobiet?

    • Dziękuję za uwagi. Z tym odprowadzaniem vel członkostwem sobie darujemy – zbyt duże szczegóły jak na liceum. Co do ramki słusznie – weźmiemy tylko wiek produkcyjny. Ostatnie pytanie dotyczy oczywiście świadczeń. Wielkie dzięki za lekturę i wyłapanie błędów.

  • Z tą koniecznością samodzielnego budowania zabezpieczenia na starość to ciekawy temat. Niestety ciągle brakuje w tym zakresie edukacji a na szkolnictwo raczej nie ma co liczyć… Ciągle wolimy konsumować, nawet za pożyczone pieniądze. Zauważcie jak udało się wylansować modę, że mieć kredyt to normalna sprawa. Jeszcze z trzydzieści lat temu był to raczej powód do wstydu, dowód, że sobie człowiek nie radzi finansowo.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  • google
  • facebook
  • twitter
  • youtube
Zapisz się na newsletter:

Wybierz listę(y):

Cytat:
  • Żądanie równości materialnej może być spełnione jedynie przez rząd obdarzony władzą totalitarną. Friedrich von Hayek
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W październiku wsparli nas:
Pan Dominik Aromiński
Pan Bartosz Baranowski
Pan Wojciech Bielecki
Pan Piotr Bigaj
Pan Rafał Boniecki
Pani Dominika Buczek
Pani Julia Bula
Pan Robert Ciborowski
Pan Marcin Dabkus
Pan Michał Dębowski
Pan Paweł Drożniak
Pan Tomasz Dworowy
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Konrad Floriańczyk
Pan Maciej Gorzelak
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Pan Michał Gutowski
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Miłosz Janas
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Tomasz Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Kamil Koper
Pan Wojciech Kukla
Pan Witold Kwaśnicki
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pani Anna Kwiecień
Pan Apolinary Lipski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Adam Mazik
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pani Magdalena Moroń
Pan Marcin Moroń
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Tomasz Netczuk
Pan Konrad Niemotko
Pan Paweł Nowakowski
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Dariusz Ostrowski
Pan Zbigniew Ostrowski
Pani Marzanna Papka
Pan Arkadiusz Konrad Pierowski
Pan Rafał Parol
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Dominik Pobereszko
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Jacek Rusiecki
Pan Adam Skrodzki
Pan Emil Snużka
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Mikołaj Stempel
Pan Tomasz Szumski
Pan Michał Szymanek
Pan Adam Ślązak
Pan Tomasz Ślusarczyk
Pan Marek Trzaska
Pan Jan Tyszkiewicz
Pan Adam Wasielewski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Zdybel
Pan Marek Zemsta
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Krzysztof Zuber
Pracownik Santander Bank
Łącznie otrzymaliśmy 4 961,16 zł i 1,69 btc . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>