Autor: Wojciech Szabaciuk
Wersja PDF

Artykuł ukazał się pierwotnie w: „Polityka i Społeczeństwo” 4(12)/2014

historycyzmu

Wstęp

Wśród badaczy z dziedziny nauk społecznych i humanistycznych nie istnieje zgoda wobec odpowiedzi na pytanie, czy istnieją uniwersalne prawa, które rządzą relacjami społecznymi, politycznymi i gospodarczymi niezależnie od czasu, miejsca, narodu czy kultury. Nie ma także jednolitego poglądu wobec założenia, że metody empiryczne są jedynie słuszne z naukowego punktu widzenia. Niniejszy artykuł jest próbą analizy powyższych problemów z perspektywy przedstawiciela austriackiej szkoły ekonomicznej Ludwiga von Misesa (1881–1973). Szkoła austriacka, która postulowała zasady liberalizmu w relacjach społecznych, politycznych i ekonomicznych oraz odrzucała wszelkie formy kolektywizmu i interwencjonizmu w relacjach społecznych i gospodarczych od początku swego powstania, a więc od wydania w roku 1871 Zasad ekonomii (Grundsätze der Volkswirtschaftslehre) autorstwa Carla Mengera, pragnęła odkryć uniwersalne prawa rządzące relacjami społecznymi i ekonomicznymi. Powyższe dzieło, jak i późniejsze publikacje Mengera podważyły podejście dominujące w niemieckojęzycznej nauce związane z działalnością niemieckiej szkoły historycznej. Zdaniem Misesa, aż do końca lat 70. XIX w. marginalne i subiektywne podejście Carla Mengera pozostawało w odosobnieniu wśród badaczy z niemieckojęzycznych kręgów naukowych. Dopiero pod koniec XIX w. seminaria Mengera zaczęły przyciągać nowe generacje studentów, którzy z czasem zaczęli kontynuować podejście swojego nauczyciela. Uczniów Mengera z czasem zaczęto nazywać przedstawicielami austriackiej szkoły ekonomicznej jako przeciwieństwo dla niemieckiej szkoły historycznej (Mises 2003b: 1). W okresie międzywojennym przedstawiciele szkoły austriackiej emigrowali z przyczyn politycznych za granicę i tam prowadzili działalność badawczą i dydaktyczną, co zaowocowało umiędzynarodowieniem składu personalnego ASE. Od lat 50. XX w. przedstawicielami szkoły zostawali nie tylko Austriacy, ale również Niemcy, Amerykanie, Hiszpanie czy Brytyjczycy.

Menger postulował, że w ekonomii jako nauce społecznej należy poszukiwać uniwersalnych, ścisłych i ponadczasowych praw, które będą niezależne od narodowego czy kulturowego kontekstu (Schulak i Unterköfler 2011: 23). Publikacje Mengera rozpoczęły spór pomiędzy niemiecką szkołą historyczną a szkołą austriacką, który przeszedł do historii jako Methodenstreit (Mises 2003b: 12). W roku 1883 Menger wydał Untersuchungen über die Methode der Socialwissenschaften und die Politischen Ökonomie insbesondere (Badania nad metodą nauk społecznych, a w szczególności ekonomii politycznej), w którym podważył podejście szkoły historycznej. Gustav von Schmoller niepochlebnie zrecenzował książkę Mengera, co spotkało się z odpowiedzią założyciela szkoły austriackiej w postaci pamfletu Die Irrthümer der Historismus in der Deutschen Nationalokonomie (Błędy historycyzmu w niemieckiej ekonomii narodowej). Zdaniem Joanny Dzionek-Kozłowskiej konflikt między austriacką szkołą ekonomiczną a niemiecką szkołą historyczną dotyczył trzech głównych obszarów: 1) natury praw ekonomicznych, 2) właściwych metod badawczych oraz 3) sposobu postrzegania człowieka na gruncie ekonomii (Dzionek-Kozłowska 2007: 137).

Sam Menger, będący pod wpływem Arystotelesa, był empirystą, który poszukiwał esencji relacji ekonomicznych. Założyciel szkoły austriackiej stwierdził, że dzięki obserwacji indywidualnych zjawisk można odkryć prawa rządzące zjawiskami społecznymi i przyrodniczymi (Younkins 2005: 338).

Ludwig von Mises, który choć podzielał podejście Mengerowskie do ekonomii i historycyzmu, odrzucił empiryczne metody założyciela ASE. Celem artykułu jest analiza stanowiska Ludwiga von Misesa wobec historycyzmu i empiryzmu. Artykuł ten powinien wykazać, że Mises odrzucił stanowisko historycyzmu oraz stwierdził, że w naukach społecznych, a zwłaszcza w ekonomii istnieją prawa niezależne od historycznego i kulturowego kontekstu. Dla przedstawiciela ASE historycyzm jest wewnętrznie sprzeczną doktryną. Ponadto artykuł powinien wykazać, że zdaniem Misesa adopcja metod nauk przyrodniczych do nauk społecznych i humanistycznych jest niedoskonała i zawodna. Zdaniem Misesa jedynie teoria prakseologiczna oparta na dedukcji i poprzedzających ją założeniach apriorycznych jest w stanie rozwiązać problemy z dziedziny nauk społecznych, a zwłaszcza w ekonomii, natomiast metody empiryczne nie są w stanie dostarczyć wiedzy dotyczącej zjawisk nowych i wyjątkowych.

Całość artykułu w wersji PDF

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  • google
  • facebook
  • twitter
  • youtube
Zapisz się na newsletter:

Wybierz listę(y):

Cytat:
  • Ekonomiczny problem społeczeństwa nie dotyczy zatem po prostu alokacji „danych” zasobów – jeśli słowo „danych” ma znaczyć: danych jednemu umysłowi świadomie rozwiązującemu problem stawiany przez te dane. Jest to raczej problem zapewnienia najlepszego wykorzystania zasobów znanych każdemu spośród członków społeczeństwa w celach, których względne znaczenia jemu tylko są znane. Krótko mówiąc, jest to problem wykorzystania wiedzy, która w całej swej pełni nikomu nie jest dana. Friedrich von Hayek
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W sierpniu wsparli nas:
Pan Wojciech Bielecki
Pan Rafał Boniecki
Pani Dominika Buczek
Pani Julia Bula
Pan Marcin Dabkus
Pan Michał Dębowski
Pan Paweł Drożniak
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Maciej Gorzelak
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Miłosz Janas
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Piotr Koziołkiewicz
Pan Kamil Krzeszowski
Pan Wojciech Kukla
Pan Konrad Kukulski
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Mateusz Łukomski
Pan Tomasz Malinowski
Pani Magdalena Moroń
Pan Marcin Moroń
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Tomasz Netczuk
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Rafał Parol
Pan Tomasz Piasek
Pan Bartosz Pisarski
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Dominik Pobereszko
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Artur Puszkarczuk
Pani Elżbieta Puszkarczuk
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Jakub Sabała
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Michał Szymanek
Pan Krzysztof Turowski
Pan Jan Tyszkiewicz
Pani Anna Wajs
Pan Adam Wasielewski
Pan Karol Więckowski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Zdybel
Pan Marek Zemsta
Pan Dawid Żabiński
Certus Investment
Ek-Miro Mirosław Cierpich
Poland TSI
Łącznie otrzymaliśmy 5 643,95 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>