Autor: Tomasz Mickiewicz
Wersja PDF

Przedmowa do książki Organizowanie działania przedsiębiorczego. Nowe spojrzenie na firmę. Zapraszamy do objęcia mecenatu nad książką! Osoby, które wesprą wydanie publikacji kwotą powyżej 30 złotych otrzymają książkę w postaci elektronicznej, a osoby, które przekażą na ten cel powyżej 100 złotych otrzymają ją w postaci papierowej. Wsparcie można przekazywać poprzez przelew na nasze konto — prosimy o wpisanie w tytule przelewu „Klein, Foss”. Zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oferty

przedsiębiorczego
Wraz z tą książką polski czytelnik otrzymuje możliwość zapoznania się z analizą dwu czołowych współczesnych teoretyków organizacji, których prace są szeroko cytowane i dyskutowane. Ta książka dotyczy teorii firmy, teorii przedsiębiorczości i powiązań między nimi.

W standardowej teorii mikroekonomii, która wykrystalizowała się w pierwszej połowie XX wieku na podstawie prac Walrasa, Hicksa, Allena i innych, niewiele jest miejsca na analizę przedsiębiorczości. Ta standardowa teoria modeluje zachowania gospodarcze w taki sposób, że decyzje podejmowane są przez optymalizatorów, których równie dobrze mogłoby nie być, gdyż ich wybory opierają się na algorytmach. Znając ceny zasobów i preferencje dotyczące ryzyka, nie potrzebujemy właścicieli, menedżerów i przedsiębiorców. Wystarczą algorytmy. Przedsiębiorstwo (a zatem i przedsiębiorca) zostają zredukowane do funkcji produkcji.

Idąc krok dalej, można zatem argumentować, że gospodarka bez prywatnych przedsiębiorców będzie działać równie dobrze jak ta z prywatnymi przedsiębiorcami – pod warunkiem, że zachowamy dostępność parametrów właściwych dla podjęcia efektywnych decyzji. Taki właśnie klasyczny argument sformułował nasz rodak Oskar Lange w 1936 roku. Do obalenia tego poglądu nie wystarczają narzędzia standardowej mikroekonomii. Argumentów dostarczył dopiero Ludwig von Mises, wskazując na rolę motywacji i bodźców. W swojej słynnej polemice z Langem pisał o tym, że państwowe przedsiębiorstwa, gdyby nawet działały przy właściwych parametrach ekonomicznych, nadal będą bardziej przypominać dzieci bawiące się w sklep niż autentyczny handel. Będzie tak z uwagi na brak motywacji do podejmowania ryzyka i wysiłku, a zatem z uwagi na brak przedsiębiorczości.

Mises to jedna z kluczowych postaci w tradycji ekonomii austriackiej; obok niego pojawia się Friedrich Hayek z naciskiem na rozproszony charakter wiedzy, który sprawia, że centralistyczne projekty polityki gospodarczej są nieskuteczne, oraz Joseph Schumpeter ze swoim naciskiem na niszczące równowagę innowacje, wprowadzane przez przedsiębiorców i warunkujące rozwój. I to właśnie ekonomia austriacka oraz zastosowanie jej do odpowiedzi na współczesne pytania jest osią książki Nicolaia Fossa i Petera Kleina. Raz jeszcze: jeśli przyjmiemy, że rola przedsiębiorców w rozwoju zarówno na poziomie mikro, jak i w efektach zagregowanych na poziomie gospodarki jest kluczowa, to musimy wyjść poza klasyczną teorię mikroekonomii, w której nie ma zbyt wiele możliwości analizy tego, w jaki sposób proces zmiany jest spowodowany przez przedsiębiorców, wykorzystujących własne zasoby do innowacji i inwestowania oraz podejmujących się nieubezpieczonych zagrożeń, a także – jak podkreśla Foss i Klein – podejmujących osądy dotyczące działania w oparciu o swoją specyficzną i niedoskonałą wiedzę.

Zgodnie z tym kluczowa wartość dodana tej książki leży w podkreśleniu, jak różne wysiłki zmierzające do poszerzenia perspektywy mikroekonomicznej poza teorię równowagi marginalistycznej były ze sobą powiązane, jak się różniły i, w końcu, jakie były ich konsekwencje dla ujmowania przedsiębiorczości. Foss i Klein argumentują w szczególności, że ekonomiczna analiza praw własności, bodźców, heterogeniczności kapitału oraz subiektywnej i rozproszonej wiedzy może prowadzić do sformułowania bogatej teorii przedsiębiorczości, która wychodzi poza perspektywę Walrasowskiej równowagi ogólnej.

Jednocześnie jednak ich omówienie teorii nie-Walrasowskiej jest krytyczne, a nie apologetyczne, co znowu stanowi o wartości książki. W szczególności kwestionują oni nacisk na oś „przedsiębiorczych sposobności” i na rolę „nastawienia na odkrywanie” – elementy teorii wywodzące się od Kirznera i dominujące obecnie w głównym nurcie badań nad przedsiębiorczością. Podkreślają, że koncentrowanie się na sposobnościach nie jest zbyt konstruktywne, dopóki nie łączy się z analizą działań przedsiębiorczych. Patrząc bowiem z zewnątrz, sposobności możemy zidentyfikować dopiero ex post. Ważniejszym obiektem analizy, będącym w centrum badania nad zjawiskiem przedsiębiorczości, jest zatem decyzja inwestycyjna; dopiero ta, opierając się na rozpoznaniu sposobności, staje się eksperymentem tworzącym wartość ekonomiczną. Jak zauważają autorzy, w tym aspekcie ich podejście jest podobne do koncepcji fundamentalnej transformacji Olivera Williamsona. Możemy też zauważyć, że nacisk autorów na działanie jako jednostkę analizy prowadzi nas z powrotem od Kirznera do Misesa.

Ujmując rzecz bardziej ogólnie, charakterystyczna dla podejścia autorów, które akcentuje ludzkie działanie jako centralny przedmiot badań, jest krytyka tez Kirznera. To jednak prowadzi do trudności: jak zachować ten indywidualizm epistemologiczny, a jednocześnie znacząco przyczynić się do rozwoju teorii firmy?

Odpowiedź autorów polega na połączeniu wątków zaczerpniętych z Misesa ze współczesną ekonomiką organizacji Williamsona, a w szczególności z teorią kosztów transakcyjnych – w szczególności tam, gdzie podejmuje ona nie tylko problematykę granic przedsiębiorstwa (jak u Ronalda Coase’a), lecz także jego wewnętrznej organizacji. Foss i Klein wychodzą tu jednocześnie poza znaną z teorii agencji kwestię przekazywania należących pierwotnie do właściciela praw do podejmowania decyzji. W szczególności bogatsze jest u nich rozumienie „decyzji”, w którym uwzględniają oni „przedsiębiorczy osąd”; pytanie zatem dotyczy tego, jak w ramach organizacji delegować ten ostatni.

Zgodnie z ujęciem autorów rozproszenie wiedzy w organizacji powoduje, że standardowa perspektywa teorii agencji staje się zbyt wąska. Zagadnienia praw do podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie nie da się zredukować do wyboru hierarchii, w ramach której jej wyższy szczebel wybiera dobrze określony cel działania dla szczebla podrzędnego. Widzimy tutaj perspektywę Hayeka zastosowaną do problemów wewnątrz firmy.

I chociaż już dzięki Williamsonowi wiemy, że umowy nie są kompletne, ponieważ sporządzenie kompletnych umów jest zbyt kosztowne, to Foss i Klein zwracają uwagę, że kompletne umowy są kosztowne również w innym sensie. Ograniczając prawa do podejmowania decyzji przez precyzyjne określenie oczekiwanego działania, kompletne umowy ograniczają działania przedsiębiorcze. I odwrotnie: tworząca wartość aktywność przedsiębiorcza wewnątrz firmy, inicjatywa pracowników, może wynikać z delegowania „prawa do osądów pracowniczych”. Tu jednak wraca znów problem agencji: pracownicy, którym te prawa są delegowane, mogą bowiem prowadzić eksperymenty przedsiębiorcze, które albo okażą się produktywne, albo przyniosą zredukowanie wartości ekonomicznej. To prowadzi nas z powrotem do kwestii optymalnego ustroju organizacji. O ile bowiem standardowa teoria agencji skupia się na realizowaniu prywatnych korzyści przez pracownika kosztem interesu właściciela, to Foss i Klein wprowadzają tutaj aspekt przedsiębiorczości wewnątrz firmy, który dotyczy alternatywy: zwiększania wartości firmy w wyniku inicjatywy pracowników w porównaniu z ryzykiem niszczących wartość eksperymentów i zmian na niższym poziomie organizacji.

Tym, co zrobiło na mnie największe wrażenie podczas lektury książki, jest to, jak pozornie bez wysiłku autorzy poruszają się w szerokim polu literatury, znajdując intelektualnie pobudzające związki między pozornie niezwiązanymi ze sobą teoriami. W książce można znaleźć powiew świeżości: autorzy zarówno wykazują dobrą znajomość standardowej teorii ekonomii, jak i wskazują na jej ograniczenia. Jako przykład nowego spojrzenia można wskazać na ostatni rozdział, w którym podkreślają, jak zachowanie perspektywy przedsiębiorczościowej może zmniejszyć niebezpieczeństwa polityki antykryzysowej. Niebezpieczeństwa pojawiają się wtedy, gdy polityka antykryzysowa jest oparta o standardową makroekonomię skupiającą się na agregatach, a zaniedbuje mikroekonomiczne kwestie dotyczące błędnej alokacji kredytu i inwestycji.

Autorzy podkreślają, że oferują przedsiębiorczościową teorię firmy, a nie teorię przedsiębiorczości. Dlatego jasno twierdzą, że teoria przedsiębiorczości dotyczy wszystkich firm, a nie – węziej – nowych firm, firm prowadzonych przez właścicieli-menedżerów, firm rodzinnych czy małych i średnich przedsiębiorstw. To podejście jest zgodne z niektórymi obecnymi kierunkami w badaniach dotyczących przedsiębiorczości. Według autorów wszyscy właściciele majątku to (potencjalni) przedsiębiorcy. Takie ujęcie uzupełnia ten nurt badań nad przedsiębiorczością (reprezentowany chociażby przez Williama Baumola), który skupia się na tworzeniu nowych firm przez właścicieli-menedżerów, a zwłaszcza na tworzeniu nowych przedsięwzięć o dużym potencjale wzrostu. Książka stanowi zatem ciekawą próbę rozszerzenia teorii przedsiębiorczości na pole ekonomiki organizacji. Intuicje austriackie teorii ekonomicznej zostają tu twórczo wykorzystane do pytania o rolę przedsiębiorczości wewnątrz firmy.

Tomasz Mickiewicz

Aston University w Birmingham oraz Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

  • google
  • facebook
  • twitter
  • youtube
Zapisz się na newsletter:

Wybierz listę(y):

Cytat:
  • Osobliwym zadaniem ekonomii jest pokazanie ludziom jak mało w istocie wiedzą o tym, co w ich mniemaniu da się zaprojektować. Friedrich von Hayek
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
We wrześniu wsparli nas:
Pan Wojciech Bielecki
Pan Rafał Boniecki
Pani Dominika Buczek
Pani Julia Bula
Pan Marcin Dabkus
Pan Michał Dębowski
Pan Paweł Drożniak
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Maciej Gorzelak
Pan Marek Górecki
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Miłosz Janas
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Wojciech Kukla
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pani Magdalena Moroń
Pan Marcin Moroń
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Tomasz Netczuk
Pan Łukasz Nieroda
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Rafał Parol
Pan Paweł Pasternak
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Dominik Pobereszko
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Adam Staszyński
Pan Łukasz Szostak
Pan Michał Szymanek
Pan Jan Tyszkiewicz
Pan Adam Wasielewski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Zdybel
Pan Marek Zemsta
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Piotr Żółkiewicz, Zolkiewicz & Partners
Pracownik Santander Bank
Łącznie otrzymaliśmy 6 307,21 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>