Źródło: mises.org
Tłumaczenie: Jakub Juszczak
Od redakcji mises.org: Poniższy artykuł został pierwotnie opublikowany 20 października 2025 r. na stronie Ludwig von Mises Institut Deutschland. Jego publikacja zapoczątkowała publiczną debatę na ten temat pomiędzy dr Bagusem a dr Jörgiem Guido Hülsmannem.
Debatę tę można śledzić tutaj:
- Hülsmann: Closing a Central Bank: Comment on Bagus
Ponieważ oryginalny artykuł nie pojawił się wcześniej na stronie Mises.org, dr Bagus dostarczył jego angielskie tłumaczenie, opublikowane poniżej.
Wprowadzona przez Ludwiga von Misesa w 1912 r. w pracy Teoria pieniądza i kredytu teoria pieniądza kredytowego nie cieszy się zbytnią popularnością. Jednak może ona być przydatna w analizie historycznej.
Mises rozróżnia trzy rodzaje pieniądza w węższym znaczeniu: a mianowicie pieniądz towarowy, pieniądz kredytowy i pieniądz fiducjarny. W przypadku pieniądza towarowego pieniądzem jest towar, który stał się powszechnie akceptowanym środkiem wymiany. Historyczne przykłady obejmują złoto i srebro.
Oprócz pieniądza w węższym znaczeniu (lub pieniądza właściwego) istnieją również substytuty pieniądza, które są emitowane przez określone podmioty Do przykładów należą banknoty i depozyty na żądanie. Są one uważane za część szerszej podaży pieniądza. W terminologii Misesa banknoty i depozyty na żądanie w 100% zabezpieczone nazywane są certyfikatami pieniężnymi. Mises określa niezabezpieczone towarem substytuty pieniądza jako środki fiducjarne. Substytuty pieniądza są niezwłocznie i w całości wymienne na pieniądz właściwy i dlatego są traktowane w wymianie i wycenie jak pieniądz.
Pieniądze kredytowe powstają z tych substytutów pieniądza. Składają się one z dawnych substytutów pieniądza, takich jak banknoty, które nie są już wymienialne na pieniądz towarowy, ponieważ ich emitent zawiesił ich wykup do odwołania. Te dawne substytuty pieniądza są nadal używane „w dobrej wierze” z przyzwyczajenia i stają się pieniędzmi kredytowymi.
Historycznym przykładem pieniądza kredytowego są banknoty funta brytyjskiego wyemitowane podczas wojen napoleońskich. W 1797 r. zaprzestano wykupu płatności w gotówce. Niemniej jednak banknoty te nadal były w użyciu. Istniała nadzieja i obietnica wznowienia wykupu w złocie po zakończeniu wojny. Dopiero w 1821 r. wznowiono wymianę banknotów na złoto. Podobny los spotkał banknoty dolarowe, które zostały wyemitowane podczas wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych, ale nie podlegały wymianie na złoto aż do 1879 r.
W przypadku pieniądza kredytowego istnieje nadzieja, że w przyszłości znów będzie można go wymienić na złoto. W przypadku pieniądza fiducjarnego nadzieja ta jest jednak całkowicie stracona. Rząd nie ma zamiaru wprowadzać w przyszłości możliwości wymiany pieniądza fiducjarnego na dany towar. Nasze obecne euro i dolary są właśnie taką walutą fiducjarną. Pieniądz fiducjarny opiera się na dekretach rządowych. W klasyfikacji Misesa pieniądz kredytowy plasuje się zatem pomiędzy pieniądzem towarowym a pieniądzem fiducjarnym.
Logikę Misesa można z powodzeniem zastosować do argentyńskiego peso. W okresie wymienialności w latach 1991–2001 peso było wymienialne na dolary amerykańskie. Oczywiście dolary nie są pieniądzem towarowym. Jednak z punktu widzenia Argentyńczyków dotkniętych inflacją dolar wydaje się być twardą walutą, której podaż nie jest manipulowana arbitralnie przez argentyńską klasę polityczną. W 2002 r. rząd argentyński oficjalnie ogłosił koniec wymienialności.
O ile nadal istnieje nadzieja, że peso będzie w przyszłości wymienialne na dolary, choć po niższym kursie, o tyle można je traktować jako pieniądz kredytowy. Javier Milei podsycał tę nadzieję. Kampania wyborcza skupiała się na dolaryzacji i wymianie zobowiązań banku centralnego (pesos) na dolary. W związku z tym istnieje możliwość, że peso zostanie w przyszłości wykupione lub zamienione na dolary w jakiejś formie. W zakresie, w jakim peso jest postrzegane jako pieniądz kredytowy, jego wartość jest wspierana przez tę nadzieję na wykup w przyszłości.
Przejdźmy teraz do pytania, co stałoby się z popytem na peso, gdyby Javier Milei zamknął bank centralny w pierwszym dniu swojej kadencji.
Po pierwsze, konieczne jest zwrócenie uwagi na ogólną dynamikę cen argentyńskich przed objęciem urzędu przez Mileiego. W okresie od stycznia do lipca 2023 r. miesięczna stopa inflacji wynosiła od 6% do 8,4%. W sierpniu stopa inflacji wzrosła już do 12,4%, a w grudniu, kiedy Milei objął urząd, osiągnęła poziom 25,5%. Innymi słowy, kraj znalazł się w sytuacji, w której Argentyńczycy stopniowo tracili zaufanie do peso i coraz częściej wymieniali peso na dolary. Taki proces nabiera rozpędu. Kiedy zaufanie do jakości lub ograniczeń ilościowych pieniądza fiducjarnego topnieje, popyt na pieniądze spada, co następnie powoduje wzrost cen towarów i usług, co jeszcze bardziej zmniejsza zaufanie do waluty, powodując dalszy spadek popytu na pieniądze i jeszcze szybszy wzrost cen i tak dalej. Ta spirala, typowa dla hiperinflacji (ucieczka do aktywów realnych), po przekroczeniu pewnego punktu, staje się niemal nie do powstrzymania. Zaufanie do waluty traci się coraz szybciej. Gdyby w tej dynamicznej sytuacji Milei zamknął bank centralny, wysyłając tym samym sygnał, że peso zostało skazane na upadek, to ucieczka Argentyńczyków od peso do dolara uległaby dalszemu przyspieszeniu.
Wraz z ustaniem działalności banku centralnego i wynikającą tym samym utratą nadziei na wymianę peso na dolary, peso znacznie straciłoby na wartości. Peso przestałoby być pieniądzem kredytowym, stając się czystym pieniądzem fiducjarnym. Popyt na peso spadłby, ponieważ nie byłoby już nadziei, że bank centralny kiedykolwiek wymieni peso na dolary. Argentyńczycy próbowaliby sprzedać swoje peso za dolary na rynku. Kurs wymiany peso załamałby się.
Ponadto zamknięcie banku centralnego oznaczałoby, że nie wypłacałby on odsetek od oprocentowanych zobowiązań wobec powiązanych z nim banków komercyjnych. W konsekwencji, znaczna część inwestycji banków komercyjnych straciłaby na wartości. Wynikające z tego straty doprowadziłyby do załamania argentyńskiego systemu bankowego i finansowego. Nastąpiłby chaos, panika i niepokoje społeczne. Utrata zaufania do peso uległaby przyspieszeniu. Argentyńczycy uciekliby do dolara. W tym sensie Hans-Hermann Hoppe logicznie argumentuje, że po takim załamaniu Argentyńczycy używaliby wyłącznie dolarów, a peso zniknęłoby („Peso zniknęłoby. To dobrze. (...) Wtedy ludzie używają dolarów zamiast peso”, Hoppe 2024, PFP279, min 36). Peso nie „zniknęłoby”, dopóki nadal posiadałoby siłę nabywczą w oczach użytkowników, ale tylko wtedy, gdy z punktu widzenia posiadaczy nie miałoby już żadnej wartości wymiennej do wszystkich użytecznych celów. Innymi słowy, „zniknięcie” oznacza, że nastąpiłaby ekstremalna inflacja, tj. hiperinflacja peso. Stałoby się ono całkowicie bezwartościowe. Ze względu na problem konieczności realizacji kalkulacji ekonomicznej nastąpiłby spadek podziału pracy i załamanie gospodarcze.
Jest wysoce prawdopodobne, że chaos spowodowany gwałtowną deprecjacją peso, podobnie jak w sytuacji hiperinflacji, zostałby wykorzystany przez opozycję do przeprowadzenia zamachu stanu. Tak właśnie stało się po wprowadzeniu „corralito” w 2001 r. Kraj znalazłby się dziś ponownie w rękach peronistów i byłby skrajnie zubożały, ponieważ społeczny podział pracy załamuje się wraz z walutą z powodu problemów z kalkulacją ekonomiczną realizowaną właśnie w tym pieniądzu.
Krótko mówiąc, Argentyna była na drodze do hiperinflacji do 2023 roku. Zamknięcie banku centralnego nie zatrzymałoby tego trendu, a wręcz przyspieszyłoby inflację i deprecjację peso. System bankowy załamałby się, a zaufanie do peso a zatem i popyt na ten pieniądz spadłyby do zera. Koncepcja pieniądza kredytowego Misesa i jego ewolucja w kierunku pieniądza fiducjarnego pomaga nam zrozumieć te powiązania.
Artykuł pierwotnie opublikowany w języku niemieckim na stronie misesde.org.
Źródło ilustracji: pixabay
