Autor: Per Bylund
Źródło: thedailyeconomy.org
Tłumaczenie: Jakub Juszczak
Dzięki takim lekom jak Ozempic i Wegovy, peptydy glukagonopodobne (GLP-1) stały się światowym fenomenem – obecnie co ósmy dorosły Amerykanin przyjmuje jeden z nich. Te dwa markowe preparaty, produkowane przez firmę Novo Nordisk, powstały w wyniku prób opracowania leku na cukrzycę. Skutecznie obniżają one poziom glukozy we krwi, spowalniają opróżnianie żołądka i zmniejszają uczucie głodu, co u wielu pacjentów prowadzi do znacznej utraty wagi. W świecie nękanym narastającą otyłością przydatność tych leków wykracza daleko poza leczenie cukrzycy. Dlaczego więc formuła ta pozostawała niewykorzystana przez 30 lat po uzyskaniu licencji?
Ozempic jest historią sukcesu farmakologicznego, ale także porażki przedsiębiorczej. Przypadek ten dobitnie przypomina, że wynalazki i odkrycia mają niewielkie znaczenie jeśli nie idą w parze z rozsądną oceną sytuacji przez przedsiębiorcę.
Zgodnie z artykułem opublikowanym w czasopiśmie „Perspectives in Biology and Medicine” pod koniec lat 80. pewien start-up wyprodukował związek z grupy GLP, a gigant farmaceutyczny Pfizer sfinansował badania kliniczne na ludziach, które potwierdziły skuteczność leku w obniżaniu poziomu glukozy we krwi oraz spowalnianiu opróżniania żołądka. Jeden z członków zespołu tego start-upu, Jeffrey Flier z Harvardu, wyjaśnił, co stało się później:
Byłem zszokowany, gdy powiedziano mi, że kierownictwo wyższego szczebla firmy Pfizer doszło do wniosku, że nigdy nie pojawi się żadna inna terapia cukrzycy podawana w zastrzykach poza insuliną. Nigdy nie wyjaśniono, co doprowadziło ich do tego wniosku… Byłem pod ogromnym wrażeniem ich szybkiej decyzji o zainwestowaniu w naszą firmę i równie zaskoczony ich decyzją o zakończeniu inwestycji pomimo przekonujących wczesnych dowodów na sukces tej terapii.
Pewna swoich wniosków firma Pfizer w 1991 roku wycofała się z projektu. Start-up został zamknięty.
Na mocy umowy zawartej z firmą Pfizer licencja pozostała w posiadaniu szpitala w Bostonie, w którym naukowcy odkryli mechanizm działania GLP-1 i przeprowadzili badania kliniczne na ludziach. W 1992 r. licencję nabyła firma Novo Nordisk, której naukowcy wykorzystali ją do opracowania leku, który ostatecznie stał się semaglutydem – lekiem sprzedawanym pod nazwami Ozempic i Wegovy.
Chociaż nie jest jasne, czy – jak ujął to Max Marchione na Twitterze – dane dotyczące agonistów GLP-1 po prostu „leżały w szafce na dokumenty przez ponad 30 lat”, decyzja firmy Pfizer o porzuceniu projektu prawdopodobnie opóźniła jego rozwój. Gdyby firma zdecydowała się kontynuować badania, mogłaby udostępnić ten lek pacjentom o wiele wcześniej – i zdobyć znaczący udział w rynku, którego wartość osiągnęła obecnie 190 miliardów dolarów.
Najwyraźniej podczas opracowywania leku Ozempic popełniono błędy, warto jednak zauważyć, że sukces tego produktu wymagał znacznie więcej niż tylko pomysłu. Nawet świetny pomysł nie jest od razu produktem (dobrem) i może nigdy nim nie stać się – a tym bardziej produktem odnoszącym sukces. Historia przedsiębiorczości jest pełna przypadków, w których wynalazcy zostają pozbawieni korzyści płynących z ich odkryć. Wiele wielkich wynalazków było w pewnym sensie „skradzionymi” pomysłami, które skomercjalizowali inni niż ich twórcy. George Westinghouse kupił patenty od Nikoli Tesli i podjął się zadania oświetlenia kraju, podczas gdy Tesla, samotny geniusz, zmagał się z ubóstwem. Elias Howe wynalazł maszynę do szycia, ale większość zysków stracił na rzecz Isaaca Singera, który dopiero później został zmuszony do wypłacania wynalazcy tantiem. Antonio Meucci wynalazł telefon, ale nie było go stać na zabezpieczenie ani obronę patentów przed szerokim rozpowszechnianiem tego urządzenia przez Alexandra Grahama Bella.
Wynalazcy często nie dostrzegali pełnego potencjału rynkowego swoich pomysłów. Przedsiębiorczy outsiderzy zauważają odkrycie, przekształcają je w pożądaną technologię lub produkt i wdrażają strategie produkcji, dystrybucji oraz marketingu wynalazku.
W podobnych historiach z pewnością zdarzają się przypadki nieetycznego postępowania, oszustw, wyzysku i jawnej kradzieży. Błędem byłoby jednak sprowadzanie tego przedsiębiorczego instynktu wyłącznie do wykorzystywania lub czerpania korzyści na koszt źle traktowanego geniusza, który w przeciwnym razie sam osiągnąłby ogromne zyski. W rzeczywistości (jak pokazuje przykład opracowania GLP-1) to właśnie realizacja pomysłu nadaje mu wartość: przekształcenie odkrycia w produkt lub usługę, którą ludzie uznają za wartościową. Sam pomysł ma stosunkowo niewielką wartość w porównaniu ze skalowalnym rozwiązaniem zbudowanym na jego podstawie.
Zazwyczaj nie uczymy się o tym zbyt wiele w szkole, jednak istnieje coś takiego jak przewaga drugiego gracza. Zjawisko to (zgodnie z którym pierwszy gracz nie osiąga zysków, podczas gdy drugi tak) często jest wyjaśniane jako wynik unikania kosztownych błędów popełnianych przez pierwszego gracza. Jednak koszty nie są tu sednem sprawy. Podmioty, którzy wkraczają na rynek jako drugie, dostrzegają – a przynajmniej wyobrażają sobie – użyteczność nowego pomysłu dla jakiegoś segmentu rynku. Podobnie jak Novo Nordisk i George Westinghouse, dążą do tego, by wdrożenie pomysłu było jak najbardziej wartościowe, pozycjonując je jako wartościowe dla potencjalnych klientów. Samo wdrożenie może być równie cenne jak sam pomysł, a często jest nawet cenniejsze.
Kolejnym historycznym przykładem jest Henry Ford, który nie był wynalazcą samochodu, ale twórcą samochodu przystępnego cenowo. Ówcześni producenci samochodów nie dostrzegali potencjału swoich powozów bezkonnych. Henry Ford to dostrzegł — i urzeczywistnił tę wizję. Nie był bynajmniej pionierem, ani nawet drugim w kolejności, jednak jako pierwszy dostrzegł, czego masowy rynek zwykłych ludzi oczekuje od samochodu. Inni producenci tego nie dostrzegli. Ford przekształcił zabawkę dla bogatych w praktyczny środek transportu dla zwykłych ludzi.
Podobną historię można opowiedzieć o wielu udanych innowacjach. Wynalazek (coś nowego) może mieć ograniczoną wartość, dopóki jego użyteczność nie zostanie uchwycona, wprowadzona na rynek i udostępniona ludziom. Przedsiębiorcy i inwestorzy poszukują w nowych przedsięwzięciach propozycji wartości dla nich: co sprawiłoby, że nabywcy zapragnęliby tej nowej rzeczy? Nie pytają: „czy to jest jakaś nowinka?”, ale „czy ta nowinka generuje wartość, za którą ktoś jest skłonny zapłacić?”. Pytania te czasem mają wspólną odpowiedź, ale nie jest tak zawsze.
Historia Ozempicu to opowieść o nieudanej inicjatywie biznesowej, ale także o jej ostatecznym sukcesie. Sądząc po tym, jak przedstawiono tę historię, firma Pfizer nie dostrzegła wartości tego leku. Postrzegając leki z grupy GLP-1 wyłącznie jako środek do leczenia cukrzycy, kierownictwo Pfizera nie potrafiło wyobrazić sobie, jak inni konsumenci mogliby docenić te efekty kliniczne.
Być może mieli rację – z perspektywy leczenia cukrzycy kolejny lek do wstrzykiwań może nie być konieczny. Jednak mylili się co do wartości leku, która wynika z innego zastosowania przez inny segment rynku.
Dzisiejszy szał na Ozempic nie jest napędzany przez diabetyków pragnących kontrolować swoją chorobę, którą firma Pfizer postrzegała jako jedyne potencjalne zastosowanie leku. Miliony osób bez cukrzycy wybierają obecnie ten preparat z innych powodów. Firma Pfizer całkowicie to przeoczyła.
Źrodło: pixabay
