Źródło: mises.org
Tłumaczenie: Jakub Juszczak
W deszczowy grudniowy dzień miałem przyjemność odwiedzić Prósperę, wolne miasto położone na wyspie Roatán u wybrzeży Hondurasu. Jorge Colindres, burmistrz miasta, hojnie oprowadzał i dzielił się historią miasta, jego sukcesami oraz zmaganiami politycznymi.
Próspera została założona jako miasto czarterowe, zgodnie z definicją zawartą w poprawce do konstytucji Hondurasu. Formalnie jest to Strefa Zatrudnienia i Rozwoju Gospodarczego (ZEDE), czyli strefa rozwoju gospodarczego mająca na celu generowanie wzrostu gospodarczego, a tym samym pomoc w wydobyciu Hondurasu z ubóstwa. Jako taka, Próspera jest zwolniona z wielu obciążeń rządu krajowego i ma własne uprawnienia do nakładania opodatkowania i regulacji. Można powiedzieć, że jest to „państwo-miasto” lub drugi system prawny w kraju, jakim jest Honduras. Jest ono zarządzane w oparciu o libertariańską filozofię własności prywatnej i wolnego rynku.
Obejmująca ponad 1000 akrów (z planami na więcej), Próspera posiada już stałych mieszkańców, mieści wiele firm zapewniających zatrudnienie lokalnym pracownikom, oraz prowadzi nadmorski kurort z jedynym na wyspie 18-dołkowym polem golfowym Pristine Bay. ZEDE odniosło duży sukces w przyciąganiu firm — lokalnych i międzynarodowych — zarówno do przeprowadzki, jak i rozpoczęcia nowej działalności. Próspera jest między innymi siedzibą firm farmaceutycznych prowadzących badania kliniczne i fabryki stolarskie. Próspera przyciągnęła również inwestycje kapitałowe od firm venture capital i zamożnych osób, w tym Petera Thiela (PayPal, Facebook, Palantir) i Marca Andreessena (Netscape, a16z).
Mieszkańcy mogą kupić lub wynająć dom w Pristine Bay lub mieszkanie w nowo sfinalizowanym wieżowcu Duna — pierwszym ukończonym z trzech planowanych — z doskonałym widokiem na zatokę i tarasem na dachu z basenem bez krawędzi. Klimat jest ciepły przez cały rok. Warunki gospodarcze również są tu doskonałe: firmy działające w 10 regulowanych branżach strefy mogą wybierać spośród zestawu kodeksów regulacyjnych lub działać zgodnie z prawem zwyczajowym (ale muszą uzyskać polisę ubezpieczeniową Qualified Regulatory Insurance Policy). Stawki podatkowe są utrzymywane na bardzo niskim poziomie: firmy płacą 1 procent przychodów, a osoby fizyczne 5 procent wynagrodzeń, a także 2,5 procent podatku od sprzedaży. Co ciekawe, Bitcoin jest legalnym środkiem płatniczym.
Ostatnio wolne miasto pojawiło się w mediach. Oczywiście, jak można się było spodziewać, jest ono przedmiotem kontrowersji. Rząd Hondurasu próbował pozbyć się ZEDE, a we wrześniu 2024 r. sąd najwyższy kraju uznał je za niezgodne z konstytucją i w związku z tym z mocą wsteczną wymazał przepisy z ksiąg. Nie jest jednak pewne, jakie będą konsekwencje tego orzeczenia, ponieważ ZEDE są gwarantowane zarówno przez poprawkę do konstytucji, jak i wiążące traktaty międzynarodowe oraz chronione przez 50-letnie klauzule wygaśnięcia.
Rząd dysponuje również innymi fałszywymi asami rękawie. Kampania oszczerstw przeprowadzona w honduraskich i międzynarodowych mediach — w, a jakże, w New York Times — wielokrotnie wspominała o wielu obawach i konfliktach związanych z Prósperą. Wiele z nich opiera się na domniemanym konflikcie z biedną sąsiednią wioską rybacką Crawfish Rock, ale Colindres twierdzi, że to czysta fantazja. Mówi, że nie ma żadnego konfliktu, ale mieszkańcy wioski nie mają odwagi tego powiedzieć, gdy dziennikarze zadają pytania — ponieważ obawiają się odwetu ze strony lokalnych instytucji regulacyjnych. W rzeczywistości wielu mieszkańców wioski pracuje w Prósperze, co podnosi ich standard życia, a miasto topodzieliło się z wioską cenną infrastrukturą, podczas gdy rząd krajowy działał tak, jak zwykle robią to skorumpowane rządy.
Colindres uważa, że jego zadaniem jest nie tylko promowanie i rozwijanie Próspery jako firmy i miasta, ale także wykorzystywanie jej do budowania konstruktywnych relacji z otaczającym ją społeczeństwem i pomaganie mu w rozwoju. Podczas gdy libertariańska oaza, taka jak Próspera, zgodnie z przewidywaniami ściąga krytykę ze strony etatystycznych ideologów oraz aktywistów, którzy nie wahają się użyć środków politycznych, aby zdławić wolność gospodarczą, to jasne jest, że Próspera wykonuje świetną robotę. Jest to bardzo imponujący projekt, z powodu którego mieszkańcy Hondurasu powinni się radować.
Wieżowiec Duna
Widok z resortu Pristine Bay
Widok z dystryktu Beta i biura burmistrza
Centrum Bitcoina w Prosperze
Zdjęcia: Per Bylund.
Źródło zdjęcia wprowadzającego: Wikimedia Commons
