Źródło: aier.org
Tłumaczenie: Mateusz Czyżniewski
W dwóch poprzednich postach mojego autorstwa opisałem teoremat regresji i omówiłem jego praktyczne zastosowania. W tym poście omówię kilka błędnych przekonań dotyczących jego istoty.
Błędne przekonanie nr 1. Teoremat regresji ma zastosowanie wyłącznie w gospodarce barterowej.
W niedawnym artykule Laura Davidson i Walter Block twierdzą, że teoremat regresji ma zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do gospodarki barterowej.
Wyjaśnia ona, w jaki sposób gospodarka barterowa – czyli taka, w której wszystkie akty kalkulacji ekonomicznej są przeprowadzane w oparciu o porządkową skalę preferencji – staje się gospodarką pieniężną, w której kalkulacja ekonomiczna jest realizowana w sposób kardynalny. Nie należy tego interpretować w ten sposób, że po ustanowieniu ram kalkulacji ekonomicznej w kategoriach cen pieniężnych wszystkie przyszłe środki wymiany (lub pieniądze) w tej gospodarce muszą wynikać z wcześniejszego zastosowania niepieniężnego. Teoria ta nie jest zatem wyjaśnieniem pochodzenia wszystkich pieniędzy lub wszystkich środków wymiany używanych w gospodarce.
Oczywiście taki pogląd wyeliminowałby praktyczne zastosowania, które podkreśliłem we wcześniejszym poście. Uważam, że Davidson i Block są w błędzie. Mises jasno stwierdza, że twierdzenie regresji ma szersze zastosowanie.
Wyjaśnienie danego wydarzenia z historycznego punktu widzenia to pokazanie, w jaki sposób zostało ono spowodowane przez siły i czynniki działające w określonym czasie i miejscu. Te poszczególne siły i czynniki są ostatecznymi elementami danej interpretacji tego zjawiska. Stanowią one ostateczne dane i jako takie nie podlegają dalszej analizie ani redukcji. Wyjaśnienie zjawiska z teoretycznego punktu widzenia oznacza prześledzenie jego pojawienia się w oparciu o ogólne zasady, które są już zawarte w systemie teoretycznym. Teoremat regresji spełnia ten wymóg. Śledzi on konkretną wartość wymienną pewnego środka wymiany, sięgając w czasie aż do jego funkcji jako tego typu środka oraz do twierdzeń dotyczących procesu wyceny i ustalania cen, wyrażanych przez ogólną teorię katalaktyczną. Wywodzi on bardziej szczególny przypadek z reguł bardziej uniwersalnej teorii. Pokazuje on, w jaki sposób szczególne zjawisko koniecznie wynika z działania reguł ogólnie obowiązujących dla wszystkich zjawisk. Nie wynika z niego: to wydarzyło się w tym czasie i w tym miejscu. Mówi: „To zawsze ma miejsce, gdy pojawiają się odpowiednie warunki miejsca i czasu. Ilekroć dobro, który wcześniej nie było stosowane jako środek wymiany, zaczyna być poszukiwane przez ludzi do realizacji tego celu, muszą pojawić się te same skutki ekonomiczne. Żadne dobro nie może pełnić funkcji środka wymiany, jeśli na samym początku jego wykorzystanie w tym celu nie miało wartości wymiennej ze względu na inne zastosowania”. Wszystkie te stwierdzenia zawarte w teoremacie regresji są sformułowane w sposób aprioryczny.
Błędne przekonanie nr 2. Teoremat regresji głosi, że skoro dana rzecz nie miała żadnego zastosowania poza pieniężnym, to nie jest ona pieniądzem.
Niektórzy twierdzą, że jeśli dana rzecz nie ma zastosowania poza pieniężnego, to nie jest pieniądzem. Takie twierdzenia są bardzo powszechne w kontekście Bitcoina (do którego powrócę w następnym poście!). Jednak rozumowanie to myli definicję z teoretyczną prognozą. Pieniądz definiuje się jako powszechnie akceptowany środek wymiany. Każdy przedmiot, który jest powszechnie akceptowanym środkiem wymiany, jest pieniądzem. Każdy przedmiot, który nie jest powszechnie akceptowanym środkiem wymiany, nie jest pieniądzem. To takie proste.
Należy zauważyć, że aby określić, czy jakieś medium jest (lub nie jest) pieniądzem w dzisiejszych czasach, nie musimy odwoływać się do teorematu regresji. Musimy jedynie rozważyć, czy spełnia ono definicję pieniądza, a więc czy jest powszechnie akceptowanym środkiem wymiany. Oczywiście Mises twierdził, że „żadna rzecz nie może pełnić funkcji środka wymiany, jeśli na samym początku jej wykorzystania w tym celu nie miała wartości wymiennej wynikającej z powodu innych zastosowań”. Jest to jednak argument teoretyczny, a nie definicja. Oznacza to, że dana rzecz nie może stać się pieniądzem. Nie oznacza to, że dana rzecz nie jest pieniądzem z definicji. Co więcej, powinniśmy przynajmniej rozważyć możliwość, że Mises się mylił. Wykluczanie takich kwestii poprzez stosowanie niestandardowej definicji pieniądza nie prowadzi do niczego.
Błędne przekonanie nr 3. Teoremat regresji nie może zostać empirycznie obalony.
To trudna kwestia – w twierdzeniu tym jest ziarnko prawdy. To prawda, że logicznie poprawna teoria nie może zostać empirycznie obalona. Ale powoduje to pewne zamieszanie, zatem rozbijmy wnioskowanie na czynniki pierwsze. Załóżmy, że mamy teorię, która mówi: „Jeśli A, to B”. Jednym z powszechnych podejść jest wyjście w świat i sprawdzenie, czy obserwujemy B. Jeśli nie, niektórzy błędnie stwierdzą: „Widzicie, ta teoria jest błędna! Nie obserwujemy B w prawdziwym świecie”. Zazwyczaj jednak prawdziwy świat nie spełnia wszystkich wymagań zawartych w A. (Byłoby niesamowite, gdyby tak było. Tworząc teorie, zazwyczaj dokonujemy pewnych uproszczeń, aby model był łatwy w zastosowaniu. Świat rzeczywisty jest złożonym bytem). Innymi słowy, nie wykazano, że teoria jest nieprawidłowa, ale raczej, że nie ma ona znaczenia empirycznego dla świata, w którym żyjemy, tzn. gdzie warunki istnienia danej teorii nie są spełnione.
A co, jeśli ktoś wykaże zarówno, że (i) wszystkie warunki dla A są spełnione, jak i (ii) nie obserwujemy B? W takim przypadku wykazaliśmy, że teoria jest nieprawidłowa. (I zrobiliśmy to bez podważania filozofii nauki jako takiej!) W praktyce bardzo trudno jest jednoznacznie wykazać (i) i (ii). Załóżmy, że obserwujemy przedmiot funkcjonujący jako środek wymiany, który początkowo wydawał się nie mieć zastosowania poza pieniężnego. Czy możemy stwierdzić, że teoremat regresji jest niezgodny z prawdą?
Nie tak szybko! Jak wyjaśnia Graf, wykazaliśmy jedynie, że nie znaleźliśmy zastosowania niepieniężnego. Nie jest to równoznaczne z wykazaniem, że zastosowanie niepieniężne nie istnieje, bądź nie istniało. Być może istnieje jakieś zastosowanie niepieniężne, które zostanie odkryte w przyszłości. Być może istnieje jakieś zastosowanie niepieniężne, ale nigdy nie zostanie odkryte. Na podstawie dostępnych dowodów nie możemy wykluczyć żadnego z tych przypadków. Innymi słowy, nasze dowody empiryczne – głoszące, że nie znaleźliśmy zastosowania niepieniężnego – są niewystarczające, aby uznać twierdzenie regresji za nieprawidłowe.
Błędne przekonanie 4. Teoremat regresji jest prawdziwy.
Zgadza się: twierdzę, że teoremat regresji, zgodnie z powszechną interpretacją, jest nieprawidłowy. Może to być zaskakujące, biorąc pod uwagę trudność empirycznego obalenia twierdzenia regresji. Nie musimy jednak polegać na empirycznych argumentach zastosowanych do celów jego obalenia. Możemy obalić je teoretycznie. Moje rozumowanie jest dość proste. Nie można zaprzeczyć, że Mises oferuje prawidłowe wyjaśnienie tego, w jaki sposób przedmiot może stać się środkiem wymiany. Jednak inni oferują prawidłowe wyjaśnienia, które nie wymagają od danego przedmiotu uprzedniego zastosowania niepieniężnego. Dlatego też silna wersja twierdzenia regresji – która stwierdza, że przedmiot musi mieć jakieś zastosowanie niepieniężne – nie może być prawidłowa. C.B.D.U.
Źródło iluistracji: Pixabay
