Źródło: fee.org
Tłumaczenie: Jakub Juszczak
Europejski Bank Centralny zaprezentował cyfrowe euro jako symbol autonomii finansowej oraz procesu modernizacji. Jednak podobnie jak w przypadku chińskiej waluty, które wydaje się inspirować prezes EBC Christine Lagarde, stawką jest tu nie tylko technologia: chodzi o ryzyko przekształcenia instrumentu płatniczego w mechanizm kontroli transakcji realizowanych przez każdego obywatela. Po drugiej stronie Atlantyku Stany Zjednoczone obrały przeciwną ścieżkę: zalegalizowały stablecoiny i zabroniły ewentualnego wprowadzenia scentralizowanego cyfrowego dolara, wzmacniając wolność i konkurencję zamiast kontroli państwowej.
26 września Europejski Bank Centralny obwieścił to, co od dawna było przewidywane: a mianowicie, że przeprowadzi kolejną ewaluację możliwości wprowadzenia cyfrowego euro.
Projekt ten — przedstawiany jako osiągnięcie z dziedziny autonomii finansowej — nabrał tempa po tym, jak Kongres Stanów Zjednoczonych zatwierdził tzw. ustawę GENIUS (ang. Guiding and Establishing National Innovation for U.S. Stablecoins), która zezwala na stosowanie stablecoinów powiązanych ze stabilnymi aktywami, a zwykle dolarem. Jednocześnie Kongres również zatwierdził zakaz tworzenia przez Rezerwę Federalną oficjalnego cyfrowego dolara, gwarantując, że innowacje pozostaną zdecentralizowane i poza bezpośrednią kontrolą państwa.
Reakcja ze strony Brukseli była jednak odwrotna. Obawa, że te powiązane z dolarem nowe waluty cyfrowe mogą doprowadzić do „cyfrowej dolaryzacji” europejskiej gospodarki, posłużyła jako uzasadnienie dla przyspieszenia prac nad cyfrowym euro. Jednak zamiast wzmacniać różnorodność istniejących rozwiązań, Unia Europejska realizuje swój projekt bezpośrednio zarządzany przez EBC. Argumentacja opiera się „suwerenności finansowej”, w praktyce jednak jego realizacja grozi zwiększeniem zależności obywateli od władzy centralnej i osłabieniem konkurencji w sektorze finansowym — zwłaszcza gdy za wzór obrano rozwiązania chińskie.
EBC twierdzi, że cyfrowe euro będzie jedynie kolejną opcją płatniczą współistniejącą z gotówką jako pieniądzem. Jednak prezes Lagarde wielokrotnie chwaliła rozwiązania chińskie, co wygląda bardzo podobnie do deklaracji intencji. Nawet jeśli na początku pojawiają się obietnice dobrowolności, w rzeczywistości modele tego rodzaju rzadko pozostają jedynie opcjonalne przez długi czas. Przykład Chin ilustruje to bardzo wyraźnie: cyfrowy juan został przedstawiony jako uzupełnienie fizycznej gotówki, a jego zastosowanie miało być dobrowolnym wyborem obywatela, ale szybko stał się instrumentem masowego użytku, promowanym przez państwo i zintegrowanym z niemal wszystkimi codziennymi transakcjami.
W miastach takich jak Szanghaj i Shenzhen, od 2023 r. wynagrodzenia w sektorze publicznym i dotacje publiczne wypłaca się za pomocą cyfrowego juana. Po Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Pekinie w 2022 r. jego użycie rozszerzyło się do tego stopnia, że praktycznie nie dało się go uniknąć realizując dane transkacje. W ciągu zaledwie pięciu lat, w wielu chińskich miastach cyfrowy juan stał się niezbędny, a wynagrodzenia w sektorze publicznym, dotacje i podatki są rozliczane wyłącznie w ten sposób.
Rejestrując w czasie rzeczywistym wszystkie transakcje realizowane za pośrednictwem Ludowego Banku Chin, rząd szczegółowo monitoruje, kto, co, gdzie i kiedy kupuje. Taki poziom nadzoru otwiera drzwi do bezpośredniego kształtowania zachowań obywateli. Funkcje takie jak „programowanie pieniądza” z datą ważności, która zmusza ludzi do wydawania pieniędzy w określonym czasie zamiast ich oszczędzania, zostały już przetestowane w praktyce.
Dochodzi do tego ryzyko wykluczenia społecznego: osoby, które nie przystąpią do takiego systemu lub nie mają dostępu do niezbędnych narzędzi cyfrowych, są w praktyce wykluczone z uczestnictwa coraz większej części gospodarki. Zachęty państwowe sprawiają, że przystąpienie do systemu staje się nieuniknione, jeśli wynagrodzenia publiczne, dotacje, a nawet transport są realizowane za pomocą pieniądza cyfrowego — przestrzeń dla prywatnych alternatyw stopniowo się kurczy.
W ramach takiego modelu nie ma już miejsca na wolność finansową: każda płatność zależy ostatecznie od zgody państwa.
Co prawda oficjalne agendy UE podkreślają liczne zalety wprowadzenia cyfrowego euro, takie jak niższe koszty realizacji płatności, ochrona prywatności zapewniona przez prawo europejskie oraz struktury zapobiegające cyberatakom, jednak pozostaje jedno nieuniknione pytanie: dlaczego ten system jest w ogóle potrzebny? Obecnie sektor prywatny oferuje wiele bezpiecznych i niezawodnych opcji dokonywania płatności cyfrowych.
Ponieważ rynek zapewnia już bezpieczne i wydajne alternatywy, jedyną możliwą zachętą do opracowania tego systemu jest kontrola obywateli poprzez centralizację władzy, kosztem prywatności i osłabienia prywatnego systemu bankowego. W istocie cyfrowe euro nie jest postępem technologicznym, ale poważnym krokiem wstecz pod względem naruszania wolności i prywatności.
Europa nie jest skazana na kopiowanie chińskiego modelu. Stany Zjednoczone pokazały, że możliwe jest wzmocnienie swojej waluty bez przekazywania bankowi centralnemu absolutnej władzy nad każdą transakcją pieniężną. Ustawa GENIUS uznała rolę stablecoinów, jednocześnie zakazując tworzenia scentralizowanego cyfrowego dolara. Rezultatem jest więcej innowacji, więcej wolności i bardziej odporna gospodarka. To przykład, za którym powinna podążać Unia Europejska, zamiast promować projekt, który zagraża prywatności, konkurencji i wolności finansowej swoich obywateli.
Źródło ilustracji: pixabay
Interwencjonizm Unii Europejskiej
