Autor: Mateusz Czyżniewski
Kończąc piątkowe beforeparty, z pewnością wszyscy goście zebrani w stolicy Małopolski oczekiwali na rozpoczęcie sobotniego dnia, w trakcie którego organizatorzy zaplanowali zasadniczą część XII Zjazdu Austriackiego. Jak wspominaliśmy, zazwyczaj to sobota jest dniem, podczas którego dzieje się najwięcej. Niemniej, tym razem Zjazd rozciągnięto na aż dwa dni ostatniego weekendu listopada.
Począwszy od godziny 8:00 osoby odpowiedzialne za organizację rozpoczęły przygotowania sali S9 znajdującej się na terenie UEK w celu zbudowania jak najlepszego zaplecza organizacyjnego naszego wydarzenia. Przez ponad dwie godziny kilkanaście osób w pocie czoła pracowało po to, aby zapiąć wszystko na ostatni guzik. Niemniej jednak, szczegóły w tym temacie nie będą bynajmniej najbardziej istotne.
Przechodząc do przebiegu zjazdu, jego otwarcie dokonało się przemową Prezesa Instytutu Misesa, dr Mateusza Benedyka, tradycyjnie zapowiadającego to wydarzenie od wielu, wielu lat. Następnie krótkie, lecz niezwykle treściwe wystąpienie przedstawił Profesor Wojciech Giza, pracownik Katedry Mikroekonomii UEK, który podkreślił wartość Szkoły Austriackiej dla rozwoju całej teorii ekonomii oraz jej wyraźną obecność w świecie naukowym. Jest to niezwykle ważne, gdyż poparcie naszego wydarzenia ze strony władz UEK jest czymś budującym. Wstępu do Zjazdu dopełnił jeden z głównych organizatorów, Błażej Szkudlarek, Szef SFL Polska oraz przewodniczący klubów KASE. Oprócz odwołania się do zasadniczej tematyki Zjazdu poruszył on wątek brutalnego morderstwa Aldiny Jahić, bośniackiej działaczki SFL. Jej śmierć uczestnicy uczcili minutą ciszy.
Przechodząc do kwestii merytorycznych, pierwszy wykład na liście tematycznej Zjazdu Austriackiego stanowił referat dr Benedyka pt. „Austriacka teoria inwestycji zagranicznych”. Co ciekawe, był on realizowany w ramach formuły mającej na celu upamiętnić wybitnego polskiego austriaka, prof. Witolda Kwaśnickiego. Dr Benedyk odwołał się zarówno do teorii handlu międzynarodowego, jak i austriackiej teorii kapitału. Podkreślał on, że akumulacja kapitału, utrwalenie przedsiębiorczej oraz czasowej struktury kapitałowej, czy przedsiębiorczość w ogóle wymagały odpowiednich ram instytucjonalnych powiązanych z wolnością gospodarczą. Ponadto prelegent uwypuklał aspekt tego, jak bardzo na akumulację kapitału oraz rozwój handlu wpłynęły nowe uwarunkowania prawne pozwalające na handel międzynarodowy. Znacząco odróżniało to dawne sposoby realizacji stosunków wymiennych, które zachodziły jedynie wewnątrz własnego rynku albo były silnie ograniczone przez cła czy podatki. Oczywiście procesy te miały powstrzymywać rozwój gospodarczy.
Kolejnym wykładem, realizowanym tuż po sekcji pytań skierowanych do dr. Benedyka, był referat autorstwa dr. Przemysława Rapki z katowickiego UE. Wykład zatytułowany „Zmartwychwstanie groźnej idei” poruszał szeroko rozumiane zagadnienia dotyczące wolnego handlu oraz ograniczeń w wymianie międzynarodowej. Prelegent podkreślał, że istotne dla analizy ekonomicznej teorii realizowanej w odniesieniu się do danych opcji politycznych, kluczowe jest zwracanie uwagi na podobieństwa zachodzące pomiędzy ideami prawicowymi i lewicowymi. Odwołując się do zagadnień powiązanych z protekcjonizmem — takich jak ochrona raczkujących branż, zapewnianie równych szans czy wspieranie kluczowych sektorów — dr Rapka starał się przedstawiać argumenty o charakterze teoretycznym i empirycznym, mające na celu obalenie tez propagowanych przez protekcjonistów. Prelegent podkreślał przede wszystkim widoczny wzrost realnego PKB oraz złożoność procesów produkcji, wymagających zaangażowania międzynarodowych łańcuchów wymiany czy przedsiębiorczego podziału pracy, wynikających z rozszerzania handlu międzynarodowego. Finalizując swoje wystąpienie, dr Rapka wymienił szereg danych związanych z sektorem produkcji samochodów, pokazując, jak na tym przykładzie bardzo oddalone od siebie państwa mogą zyskiwać zarówno na wymianie technologicznej, jak i na rozproszeniu poszczególnych podprocesów produkcji.
Kolejnym wydarzeniem realizowanym w ramach XII Zjazdu Austriackiego był pierwszy panel dyskusyjny, w którym wzieli udział Mateusz Michnik, dr Norbert Slenzok, Aleksy Borówka, oraz Tomasz Wróblewski. Jego tematyka ścisle dotyczyła potencjalnej możliwości zaniku globalnego handlu oraz powszechnego, międzynarodowego podziału pracy.
Na początku panelu, głos zabrał Aleksy Borówka. Argumentował On, że problemem potencjalnego zachwiania porządku opartego na wolnym handlu jest możliwość zaistnienia zaburzenia “hegemonii” USA na rynkach świtowych ze strony Chin. Ponadto, prelegent starał się podkreślić fakt tego, że rozwój międzynarodowego podziału pracy sprzyja uniwersalizacji oraz homogenizacji kulturowej społeczeństw, które realizują swobodny handel między sobą. Jako kolejny, głos zabrał dr Norbert Slenzok. Starał się on podkreślić szereg problemów związanych z teoriami dotyczącymi zagadnień geopolitycznych. W wypowiedzi uwypuklał aspekty tego, że rozwój gospodarczy musi wiązać się z większym rozproszeniem produkcji oraz rozwojem podziału pracy, co naturalnie wiązać się będzie z zanikiem hegemonii jednego bądź kilku powiązanych ze sobą krajów, implikując “biegunowość” stanu gospodarki światowej. Następnie, głos zabrał Tomasz Wróblewski. Na początku swojej wypowiedzi odniósł się do tego, jak bardzo na rozwój gospodarczy państw odciętych od światowego rynku, takich jak np. państwa socjalistyczne, wpłynął na poziom życia, postęp technologiczny, czy inne korzyści społeczne. Oprócz tego, prezes Warsaw Enterprise Institute odnosił się do problemu tego, jak rozpowszechnianie się podziału pracy oraz handlu międzynarodowego wpływało w sposób negatywny na możliwości realizacji interwencjonizmu wewnątrz państw, czy eskalację zjawisk ksenofobicznych, czy protekcjonistycznych. Po zakończeniu obszernych wypowiedzi prelegentów, zarządzający dyskusją Mateusz Michnik zaprosił do dalszego rozwijania dyskusji w tematyce ograniczeń handlu, mechanizmów rynkowych, czy powszechności występowania technologii.
Sekcję replik rozpoczął Aleksy Borówka, który starał się podkreślać, jak historycznie realizowano dane polityki protekcjonistyczne i jak wiązały się one z np. wykorzystywaniem uwarunkowań zasobowych, czy wykorzystaniem aktualnej przewagi konkurencyjnej danych firm, które “chroniono” mimo ich realnej wartości na wolnym rynku. Potem, głos zabrał dr Norbert Slenzok, który wtórował poprzedniemu prelegentowi w aspektach teorii oraz interepretacji danych zdarzeń gospodarczych. Następnie, poruszył aspekty dotyczące tego, jak często — analizując przebieg historii integracji europejskiej gospodarki — niejednokrotnie państwa wewnątrz bytu jakim jest Unia Europejska, realizowały polityki interwencjonistyczne, oraz prowadziły negocjacje miające na celu uelastycznienie rynku. Następnie, głos zabrał Tomasz Wróblewski, który podkreślał jak tworzyły się relacje handlowe w ramach państw anglo-saskich, gdzie Wielka Brytania i USA niejednokrotnie wprowadzały polityki interwencjonistyczne oparte o reguły myśli merkantylistycznej, czy ochronę własnego przemysłu. Po zakończeniu sekcji replik, po krótkiej dyskusji zrealizowanej w stosunku do zadanego pytania z sali, Mateusz Michnik zakończył debatę.
Przed rozpoczęciem przerwy obiadowej wykład przeprowadził założyciel Instytutu Misesa, prof. Mateusz Machaj, zatytułowany „Czy cła robią wzrost gospodarczy”. Na początku referatu prelegent skupiał się na korzyściach wynikających z wykorzystywania przewagi komparatywnej, takich jak np. opłacalność wymiany dla obu stron transakcji, optymalizacja procesów produkcji czy zmniejszanie kosztów. Potem zwrócił uwagę na to, jak bardzo akcydentalne, lokalne i pozbawione globalnego uzasadnienia są mechanizmy wprowadzania ceł. Mają one jedynie chwilowo wspomóc działanie gospodarki, która ma — podobno — zyskać na ich wprowadzeniu, co prelegent wykazał poprzez sprowadzenie argumentacji na rzecz interwencjonizmu do absurdu. W dalszej części prezentacji prof. Machaj, wykorzystując zarówno argumenty teoretyczne, jak i empiryczne, pokazywał, jak — po dokonaniu odpowiedniej selekcji oraz dezagregacji danych statystycznych — widać negatywny wpływ ceł importowych i eksportowych, ograniczających możliwości oferowane przez podział pracy oraz wdrażanie nowych technologii. Następnie prelegent skupił się na historycznym omówieniu tego, jak bardzo negatywne było dla stanu gospodarek wprowadzanie ceł i innych mechanizmów interwencjonistycznych. Zwracał uwagę na to, jak monopolizacja, cła i bariery korelowały ze sobą oraz jak statystycznie powiązane były ze wzrostem gospodarczym. Oprócz tego argumentował, jak trudne w interpretacji mogą być uproszczone wyniki zebrane z danych agregatowych indeksów gospodarczych oraz jakie problemy generuje potencjalne pominięcie aspektów stricte przyczynowych. Dalsza część referatu ponownie odnosiła się do aspektów analizy danych ekonomicznych oraz ich interpretacji w świetle teorii ekonomii wolnorynkowej. Między innymi, wracając do zagadnień omawianych wcześniej, prof. Machaj wskazywał, jak niejednokrotnie popełniano błędy w badaniach statystycznych mających uzasadniać skuteczność ceł i innych narzędzi interwencjonistycznych.
Po przerwie obiadowej wykład rozpoczął dr hab. Arkadiusz Sieroń, którego tytuł brzmiał „Mity deficytu handlowego”. Prelegent zaczął od podkreślenia elementarnych błędów wynikających ze stosowania dosłownego rozumienia zmian w danych agregatach gospodarczych w odniesieniu do całego stanu gospodarki. Posługując się trafną metaforą z której korzystał Bruce Lee, a mianowicie: „nie myl palca zasłaniającego księżyc z samym księżycem”, podkreślał, jak np. równania sektorowe czy opisy deficytów eksportu bądź importu mogą być mylące oraz dawać fałszywie negatywne przesłanki dotyczące potencjalnych decyzji gospodarczych, jakie można na ich podstawie podejmować. Następnie prelegent skoncentrował się na pokazaniu, jak czysto nominalne bilanse mogą generować błędne wnioski w kontekście relacji pomiędzy eksportem a importem. Dokładnie rozpisując relacje występujące w równaniach pozwalających wyznaczyć wskaźnik PKB oraz analizując relacje pomiędzy importem i eksportem — czyli potencjalnym deficytem handlowym — pokazywał, jak nadmierne skupianie się nie na realnych korzyściach wynikających z wymiany, lecz na przepływach nominalnych, prowadzi do całkowicie błędnego postrzegania wzrostu gospodarczego. Następnie prof. Sieroń, sprowadzając argumentację akolitów interwencjonizmu do absurdu, pokazywał, że ujemne czy dodatnie bilanse nie odzwierciedlają tego, jak ludzie subiektywnie wartościują dobra ani jak wyglądają relacje wymiany, z której obie strony czerpią korzyści. W dalszej części prezentacji prelegent poruszył temat bilansu kapitałowego, który często bywa deprecjonowany w stosunku do bilansu handlowego. Używając przykładu wymiany pomiędzy USA a Japonią, prof. Sieroń pokazał, że relacje tego typu muszą wiązać się z odpowiednim popytem na inne waluty, które równoważą bilans pieniężny oraz powiązany z aktywami pieniężnymi.
Po wykładzie nastąpił kolejny panel dyskusyjny, którego tematyka dotyczyła stricte tematyki ceł. W ramach jego realizacji, wystąpili Mateusz Michnik, prof. Mateusz Machaj, oraz Łukasz Kobierski, natomiast moderowała go dr Alicja Sielska. Dyskusję rozpoczął prof. Machaj, który — dokonując analogii medyczno-biologicznej — przedstawił problemy dotyczące tego, ile błędów logicznych popełnia się w ramach procesów rozumowania dotyczących teorii protekcjonistycznych. Wtórował mu Mateusz Michnik, który podkreślał to, jak niejednokrotnie realizowanie polityki interwencjonistycznej, opartej o prowadzanie ceł, powoduje efekt wypychania, czy nadmierny przerost sektora publicznego. Jako ostatni w pierwszej turze dyskusji głos zabrał Łukasz Kobierski, który argumentował za tym, jak bardzo problematyczne są cła wprowadzone na handel międzynarodowy z krajami Azji, szczególnie tymi z Chinami. Prelegent podkreślał, jak niejednokrotnie firmy amerykańskie, europejskie oraz chińskie silnie tracą na błędnych przewidywaniach i realizowanej na ich bazie decyzji politycznych. W drugiej turze dyskusji, wszyscy prelegencji zgodnie zwracali uwage, podając partykularne przykłady tego typu zdarzeń, szczególnie odwołując się do okoliczności ostatnich lat, takich jak pandemia koronawirusa oraz wojna na Ukrainie, w jaki sposób dane sposoby regulacji przepływu towarów oraz nakładanie ceł, ograniczało handel międzynarodowy.
Po drugiej przerwie kawowej organizatorzy zapowiedzieli ostatnie wydarzenie z pierwszego dnia XII Zjazdu Austriackiego, a mianowicie debatę obejmującą kwestie ksenofobii, wymiany międzynarodowej czy integracji. Moderowaniem panelu zajął się Sebastian Węglarz, natomiast prelegentami byli kolejno: Marek Tatała, dr Marcin Chmielowski oraz prof. Janusz A. Majcherek. Jako pierwszy głos zabrał prof. Majcherek, który zwracał uwagę na powiązania wolnego handlu z możliwościami rozwoju kulturowego, ze szczególnym uwzględnieniem tego, jak rozbudowane kontakty handlowe wpływały na rozwój kulinariów oraz rynku gastronomicznego. Prelegent m.in. podkreślał to, jak bardzo rozwinął się w Polsce rynek gastronomiczny, który otworzył się nie tylko na realną przedsiębiorczość, ale także na wpływy innych kultur. Jako kolejny głos zabrał Marek Tatała. Prelegent zwracał uwagę na to, jak rozwinął się rynek gastronomiczny nie tylko w odniesieniu do faktycznych zysków odnotowywanych przez firmy, ale również w kontekście powiększającej się realnej różnorodności produktów dostępnych na tym rynku. Kolejny głos zabrał dr Marcin Chmielowski, który nie tylko uzupełnił wypowiedzi poprzednich autorów, ale również przedstawił szereg ciekawych anegdot dotyczących tego, jak w środowisku libertariańskim przedstawiciele tego ruchu z różnych państw byli zaangażowani zarówno w walkę kulturową, jak i gospodarczą. W dalszej części dyskusji prelegenci zwracali uwagę na to, jak pozytywnie na zmiany w polskich preferencjach żywieniowych wpłynęli imigranci z krajów takich jak Turcja, Syria, Indie czy nawet państwa europejskie, takie jak Włochy bądź Francja. Oprócz tego w swoich wypowiedziach starali się zwiększyć świadomość tego, że choć polityka socjalna państwa polskiego, oparta na niewielkim wsparciu dla imigrantów, nie jest rozbudowana, to jednocześnie pozostaje na tyle otwarta, że imigranci z państw Wschodu byli i są w stanie skutecznie wspierać polską gospodarkę.
Po zakończeniu merytorycznej części pierwszego dnia XII Zjazdu Austriackiego, wszyscy obecni uczestnicy wzieli udział we wspólnym zdjęciu, a następnie udali się na afterparty! Jutro zaś kolejny dzień owocnych obrad.
Autorzy zdjeć: Instytut Misesa, SFL Polska
