Współpracownicy Instytutu Misesa — dr Alicja Sielska, dr Łukasz Jasiński, dr Przemysław Rapka i dr hab. Arkadiusz Sieroń — wzieli udział w tegorocznym XI Kongresie Ekonomistów Polskich, organizowanym przez Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.
W ramach panelu pt. Co szkoła austriacka może wnieść do ekonomii głównego nurtu?, prowadzonym przez dr hab. Renatę Przygodzką (UwB), nasi współpracownicy zaprezentowali wkład szkoły austriackiej w teorię ekonomii i analizę rzeczywistości społecznej.
Poniżej prezentujemy wkład każdego z Współpracowników.
Dr hab. Arkadiusz Sieroń omówił kwestię austriackiego wkładu w teorię monetarną. Austriackie ujęcie inflacji identyfikuje jej przyczynę we wzroście podaży pieniądza, wynikającym ze spadku jego krańcowej użyteczności. Teoria ta odrzuca uproszczone, mechaniczne interpretacje równania wymiany, skupiając się na dynamicznym procesie, który pomija neutralność pieniądza.
Kluczowy dla teorii austriackiej jest tu efekt Cantillona (efekt pierwszej rundy), polegający na nierównomiernym wprowadzaniu nowych pieniędzy do gospodarki. To zjawisko prowadzi do redystrybucji dochodu oraz zmian w strukturze cen relatywnych i produkcji, co jest dowodem na neneutralność pieniądza.
Austriacka teoria, traktująca inflację jako proces dynamiczny, lepiej wyjaśnia powstawanie istotnych zjawisk makroekonomicznych, takich jak: bańki cenowe, cykl koniunkturalny oraz wzrost nierówności dochodowych i majątkowych, stanowiąc tym samym ważną alternatywę dla analizy skupiającej się na ogólnym poziomie cen.
Dr Przemysław Rapka analizował wkład ASE w praktykę polityki gospodarczej, argumentując, że choć ASE jest krytykowana za brak ilościowych narzędzi i sceptycyzm wobec pomiarów, jej rola jest produktywna i ma charakter głównie krytyczny wobec dominujących stanowisk.
Wkład ASE polega na identyfikowaniu zagrożeń i ostrzeganiu przed negatywnymi efektami ubocznymi interwencji państwowej, zamiast proponowania gotowych rozwiązań. Szczególnie w sferze polityki monetarnej, ASE podkreśla, jak błędy banków centralnych negatywnie wpływają na alokację zasobów, wywołują efekty redystrybucyjne i prowadzą do nadmiernej ekspansji kredytowej, co finalnie skutkuje kryzysami (np. kryzys z 2008 r.).
Na podstawie analiz austriackich, dr Rapka uzasadnił, że właściwą strategią dla banków centralnych w kontekście stabilności finansowej powinno być „parcie pod prąd” (lean against the wind). Oznacza to, że bank centralny musi zwracać uwagę nie tylko na inflację, ale także na dynamikę procesów w sektorze finansowym, podejmując działania stabilizujące zarówno gospodarkę finansową, jak i realną.
Dr Alicja Sielska przedstawiła austriacką analizę zjawisk takich jak postarzanie produktów czy luka płacowa. Punktem wyjścia dla analizy tych zjawisk jest zawsze metodologiczny indywidualizm – w więc analiza zjawisk ekonomicznych z perspektywy indywidualnych wyborów i decyzji jednostek – zastosowany do badania rynku konsumenta i rynku pracy, uwzględniając zróżnicowanie płci.
W analizie celowego postarzania produktów prelegentka wprowadziła pojęcie subiektywnego postarzania, gdzie skracanie okresu użytkowania dóbr wynika nie tylko z polityki producentów, lecz także z decyzji i preferencji konsumentów. Badanie na próbie ponad 800 Polaków wykazało, że: (1) konsumenci realnie przyczyniają się do utrwalania tego zjawiska; (2) nie potwierdzono tezy, że mężczyźni częściej naprawiają sprzęt; (3) mężczyźni rzadziej niż kobiety dostrzegają związek między nowymi technologiami, skracaniem cyklu życia produktów, a rosnącymi wydatkami i konsekwencjami środowiskowymi.
W kontekście luki płacowej dr Sielska wskazała, że część skorygowanych różnic płacowych może wynikać z indywidualnych preferencji i decyzji samych pracowników (a nie tylko pracodawców). Zaprezentowała ona w ramach dyskusji innowacyjne, austriackie rozróżnienie na formy dyskryminacji: autystyczną (samodyskryminację), dwustronną (pracownik–pracodawca) oraz trójstronną (obejmującą podział obowiązków domowych). Takie ujęcie dostarcza cennych wskazówek zarówno dla polityki ochrony środowiska, jak i dla polityki równościowej.
Dr Łukasz Jasiński analizował problemy publicznej opieki zdrowotnej, wykorzystując do tego perspektywę Szkoły Austriackiej (ASE). Prelegent zauważył lukę teoretyczną w ASE dotyczącą rynkowego systemu opieki zdrowotnej, którą częściowo wypełnia, analizując ubezpieczenia zdrowotne jako instytucję rynkową oraz alternatywne formy finansowania (np. konta oszczędnościowe, abonamenty).
Kluczową cechą rynkowego systemu jest jego zróżnicowana i zmienna struktura finansowania, która stanowi racjonalny balans między niepewnością a ryzykiem. Dr Jasiński podkreślił, że ubezpieczenie jest najlepiej dopasowane do finansowania leczenia następstw nieszczęśliwych wypadków lub poważnych chorób, a nie do pokrywania rutynowych świadczeń. W systemie rynkowym ta zróżnicowana struktura finansowania ma na celu jak najlepsze zaspokojenie heterogenicznych potrzeb konsumentów, w przeciwieństwie do jednorodnego podejścia systemu publicznego.
Z austriackiej perspektywy, publiczne systemy ochrony zdrowia są częścią tzw. „hampered economy” (skrępowanej gospodarki rynkowej), gdzie interwencjonizm rządowy (poprzez polecenia i zakazy) zakłóca mechanizmy rynkowe. Ekonomiczny problem interwencjonizmu nie polega na wyznaczeniu celów państwa, lecz na ocenie, czy ten system faktycznie umożliwia osiągnięcie celów wyznaczonych przez jego zwolenników, co ma szczególne znaczenie dla organizacji opieki zdrowotnej.
Dziękujemy PTE za możliwość udziału naszym prelegentom w Kongresie!
Zdjęcia dzięki uprzejmości organizatora.
