Gordon: Murray N. Rothbard (1926-1995)

17 kwietnia 2010 Biografie komentarze: 2

Autor: David Gordon
Źródło: mises.org
Tłumaczenie: Łukasz Buczek

Na wolnym rynku wszyscy zarabiają proporcjonalnie do swych zdolności zaspokajania potrzeb innych ludzi. W warunkach państwowej redystrybucji wszyscy zarabiają proporcjonalnie do zagrabionego mienia producentów.

Murray N. Rothbard był uczonym o nieprawdopodobnie szerokim zakresie zainteresowań. Przyczynił się do rozwoju ekonomii, historii, filozofii politycznej oraz teorii prawa. Rozwinął i spopularyzował teorię austriackiej szkoły ekonomii Ludwiga von Misesa, na którego seminariach pojawiał się regularnie przez wiele lat. W drugiej połowie XX wieku ugruntował swoją pozycję jako czołowego austriackiego teoretyka. Przeprowadzał analizy zagadnień historycznych, takich jak wielki kryzys z 1929 roku czy dzieje amerykańskiej bankowości, z punktu widzenia austriackiej teorii.

Rothbard stronił od oderwanych od rzeczywistości akademickich dysput. Zamiast tego łączył austriacką teorię ekonomii z żarliwym oddaniem dla wolności jednostki. Zdołał on stworzyć syntezę łączącą idee dziewiętnastowiecznych amerykańskich indywidualistów, takich jak Lysander Spooner czy Benjamin Tucker, z austriacką szkołą ekonomii. W rezultacie zrodziła się nowa filozofia polityki. Rothbard poświęcał jej swą niezwykłą intelektualną energię przez ponad 45 lat. Z czasem stał się czołowym intelektualistą Ameryki.

Murray Rothbard, syn Dawida i Raei Rothbardów, urodził się 2 marca 1926 roku. Już jako uczeń przejawiał wyjątkowe zdolności intelektualne, a studiując matematykę i ekonomię na Columbia University osiągał wprost olśniewające wyniki. Jednak na tej uczelni nie dowiedział się niczego o austriackiej ekonomii, a Mises pozostał dla niego tylko jednym z nazwisk słynnych ekonomistów. Jedynie na wykładzie dotyczącym teorii cen prowadzonym przez George’a Stiglera zapoznał się z argumentami przeciw popularnym wtedy działaniom, takim jak na przykład kontrola cen czy czynszów. Argumenty te wręcz go urzekły. Postanowił skontaktować się z wydawcą pamfletów, w których Stigler wraz z Miltonem Friedmanem krytykowali restrykcje dotyczące wysokości czynszów.

Wydawcą tym była Fundation for Economic Education. To właśnie wizycie w siedzibie tej fundacji Rothbard zawdzięcza spotkanie z Ludwigiem von Misesem. Rothbard szybko zainteresował się wolnorynkową ekonomią Misesa, a wydanie w 1949 Ludzkiego działania jeszcze pogłębiło tę fascynację. Tak oto wstąpił na ścieżkę prakseologii. W publikacjach Misesa odnalazł długo poszukiwaną przez siebie ścisłą i spójną obronę wolnego rynku. Szybko stał się aktywnym uczestnikiem seminariów Misesa na New York University. W międzyczasie kontynuował studia doktoranckie na Columbia University. Jego promotorem był historyk ekonomii Joseph Dorfman. Rothbard otrzymał stopień doktorski w 1956 roku, po napisaniu rozprawy naukowej zatytułowanej The panic of 1819, która do dziś pozostaje lekturą obowiązkową dla studentów historii ekonomii.

Pogłębiając wiedzę na temat ekonomii, zrodziły się w nim wątpliwości. Skoro wolny rynek jest w stanie dostarczyć lepiej wszystkie potrzebne dobra i usługi, to czy kwestie bezpieczeństwa i obronności powinny pozostawać w gestii państwowego monopolisty? Rothbard zdał sobie sprawę, że albo przestanie popierać wolny rynek, albo stanie się zwolennikiem indywidualistycznej anarchii. Decyzja zapadła zimą w 1949 roku i nie była ona trudna.

Rothbard skupił na sobie uwagę Fundacji Williama Volkera, czołowej organizacji wspierającej badaczy klasycznego liberalizmu w latach 50. i 60. Rozpoczął prace nad książką opisującą aspekty Ludzkiego działania w formie przystępnej dla studentów. Próbny rozdział traktujący o pieniądzu i kredycie zdobył uznanie samego Misesa. Ukończona w 1962 roku książka Ekonomia wolnego rynku, stała się kluczową pracą dla austriackiej teorii ekonomii.

Rothbard bezgranicznie popierał Misesa w jego wysiłkach na rzecz dedukcji aspektów ekonomii z aksjomatu działania, uzupełnionego kilkoma pomocniczymi  założeniami. Przeprowadzał dedukcję z jeszcze większym naciskiem na detale, niż robił to Mises, co z czasem doprowadziło go do sformułowania przełomowych teorii w prakseologii. Wykazał, że argumentacja dowodząca niemożliwości ekonomicznej kalkulacji w socjalizmie nie dotyczy tylko gospodarki sterowanej przez rząd, ale także pojedynczej, prywatnej firmy władającej całym rynkiem. Rothbard zdołał także scalić teorię renty Franka Fettera z austriacką teorią kapitału; wykazał również, że cena monopolistyczna nie ma prawa zaistnieć w warunkach wolnego rynku. Co więcej, poddał przenikliwej krytyce keynesowską ekonomię, uprzedzając teorię racjonalnych oczekiwań, za którą Robert Lucas otrzymał nagrodę Nobla.

Rothbard zamierzał dołączyć do Ekonomii wolnego rynku rozdział będący obszerną klasyfikacją i analizą form rządowych interwencji. Miała to być także miażdżąca krytyka kanonów sprawiedliwości opodatkowania — wspaniała rozprawa obalająca antyrynkowe tezy oparte na „szczęśliwym trafie”, które w późniejszym czasie wywarły wielki wpływ na prace Johna Rawlsa i jego następców. Niestety, tę część książki w pierwszym wydaniu opublikowano w bardzo okrojonej formie. Rozdział ten, w pełnej wersji, opublikowano dopiero w 1972 r. pod tytułem Interwencjonizm, czyli władza a rynek. Ekonomia wolnego rynku w kształcie, jaki Rothbard pierwotnie zaplanował, ukazała się na szczęście później i jest dostępna na rynku księgarskim.

To mistrzowskie dzieło bynajmniej nie wyczerpało zapału Rothbarda względem teorii ekonomii. W często cytowanym artykule “Toward a reconstruction of utility and welfare economics” (1956) dowiódł on, iż użyteczność ma jedynie charakter porządkowy, a nie kardynalny. Uważał, że na tej podstawie można odrzucić antyrynkowe poglądy większości współczesnych lewicowych ekonomistów. Ścisłe zastosowanie (teorii) ujawnionych preferencji pozwala stwierdzić, iż uczestnicy dobrowolnej wymiany oczekują ex ante polepszenia swojej sytuacji. Jednak powstrzymując się od wartościujących sądów, nie można wyciągnąć żadnych dalszych wniosków. Jego najważniejsze teksty traktujące o teorii ekonomii zostały zebrane w wydanym pośmiertnie, dwutomowym zbiorze The Logic of Action (1997).

Rothbard poświęcał wiele uwagi teorii monetarnej. Podkreślał zalety klasycznego standardu złota oraz popierał stuprocentową rezerwę bankową. System ten, jego zdaniem, przeciwdziałałby ekspansji kredytowej, która zgodnie z austriacką teorią cykli koniunkturalnych sformułowaną przez Misesa oraz Hayeka, prowadzi do nieuniknionej depresji. Swoje poglądy udostępnił szerokiej publiczności w postaci często wznawianego pamfletu Złoto, banki, ludzie (1964) oraz książce Tajniki bankowości (1983).

W Wielkim kryzysie w Ameryce (1963) Rothbard, w oparciu o austriacką teorię, rzuca nowe światło na historię ekonomii. Depresja z 1929 roku nie była dowodem porażki nieregulowanego kapitalizmu, była raczej ilustracją tego, czym kończy się wtrącanie rządu w gospodarkę. Zapaść gospodarki była konieczną korektą sztucznego boomu wzbudzonego za pomocą ekspansji kredytowej FEDu w latach dwudziestych. Rządowe próby ratowania gospodarki jedynie pogorszyły sytuację.

Formułując tę tezę Rothbard stał się pionierem w dziedzinie rewizji poglądów Herberta Hoovera. Hoover, wbrew temu co sam twierdził, nie był przeciwny wielkiemu rządowi. Wręcz przeciwnie, gospodarcze plany „inżyniera w polityce” zmierzały ku New Deal. Poglądy Rothbarda na temat Hoovera są dziś powszechnie akceptowane.

Dla Rothbarda polityka bankowa była kluczem do historii amerykańskiej ekonomii. Tak jak Michelet, wierzył że historia jest zmartwychwstaniem ciał, a jej dysputy nie są jedynie suchą prezentacją statystyk. Zawsze skupiał się na zidentyfikowaniu poszczególnych aktorów i interesów stojących za historycznymi decyzjami. Zmagania pomiędzy konkurencyjnymi bankami Morganów i Rockefellerów często pojawiały się w jego artykułach zebranych ostatecznie w A History of Money and Banking in the United States (1999).

Rothbard w swych pracach historycznych sięgał daleko poza ekonomię. W czterotomowej pracy Conceived in Liberty (1975-1979), szczegółowo przedstawił historię amerykańskiego kolonializmu, ze szczególnym podkreśleniem roli libertariańskich protoplastów rewolucji amerykańskiej. Jak zwykle przeciwstawiał się ogólnie przyjętej wersji wydarzeń. Za nic miał nowoangielski purytanizm, a wirtuozeria i militarne zdolności przywódcze Georga Washingtona nie robiły na nim wrażenia. Nie uważał, żeby Artykuły Konfederacji były dokumentem, który powoływał do życia bezsilny centralny rząd. Konstytucja Stanów Zjednoczonych nie była reakcją na deficyt centralizacji, to już Artykuły wprowadziły proces centralizacji na zbyt dużą skalę.

Choć Rothbard zazwyczaj zgadzał się z Misesem, w jednej kwestii zajął odmienne stanowisko. Mises twierdził, że etyczne oceny są subiektywne, a ostateczne cele nie podlegają racjonalnej ocenie. Rothbard z kolei utrzymywał, że obiektywna etyka może być zbudowana w oparciu o wymogi ludzkiej natury. Swoje poglądy, oparte na filozofii arytstotelejskiej i tomistycznej, spisał w swym najważniejszym studium filozofii politycznej — Etyka wolności (1982).

W jego systemie etyki politycznej samoposiadanie jest podstawowym założeniem. Jeśli uznamy  koncepcję samoposiadania, monopol przymusowego rządu w usługach obronnych jest bezprawny. Rothbard zatem udowadnia błędność argumentów zwolenników minimalnego państwa z przewodzącym im Robertem Nozickiem. Rozwiewa wątpliwości związane z libertariańską teorią prawa, takie jak natura kontraktów i odpowiedni wymiar kary. Wyjaśnia dlaczego pragmatyczne argumenty Misesa nie odnoszą pełni sukcesu, choć on sam bardzo je ceni. Poddaje także drobiazgowej krytyce hayekowskie poglądy na rządy prawa.

Rothbard sparafrazował powiedzenie Marksa, mawiając: „mam nadzieję zrozumieć i zmienić świat”. Czynił starania, by przenieść osiągnięcia swych prac teoretycznych na grunt bieżącej sytuacji politycznej oraz zwrócić uwagę szerokiej publiczności na poglądy libertarian. Sprawa pokoju była dla niego najistotniejsza. Zgadzał się z Randolphem Bournem, iż wojna jest zdrowa dla państwa — i dlatego żarliwie sprzeciwiał się agresywnej polityce zagranicznej.

Dzięki jednoznacznemu poparciu nieinterwencyjnej polityki stał się liderem konserwatywnej frakcji tzw. starej prawicy. John T. Flynn, Garet Garrett i inni przedwojenni  „izolacjoniści” podzielali wiarę Rothbarda w nierozerwalną więź łączącą władzę rządową z wojowniczą polityką zagraniczną.

Po drugiej wojnie konserwatyzm gwałtownie zmienił kierunek. Rothbard, pomimo początkowej współpracy z magazynem „National Review”, sprzeciwił się nawoływaniom do zimnej wojny jego wydawcy Williama Buckleya i publicystów: Jamesa Burnhama i Franka S. Meyera. Zerwał stosunki z tymi samozwańczymi konserwatystami i z czasem stał się ich największym przeciwnikiem. Z tych samych względów potępiał ich neokonserwatywnych następców. Podążał pragmatyczną drogą zawierania sojuszy z każdym, kto w danym momencie sprzeciwiał się militaryzmowi i zagranicznym wojażom. Swe poglądy zawarł w eseju „Left and Right: The Prospects for Liberty. Został on opublikowany w „Left and Right” — znanym czasopiśmie naukowym, które sam założył. Pismo w latach 1965-1968 publikowało najważniejsze eseje dotyczące rewizjonistycznej wizji historii i polityki zagranicznej, niestety później upadło.

W celu dalszego propagowania myśli libertariańskiej w kręgach naukowych, Rothbard ufundował „Journal of Libertarian Studies” w 1977 roku. Periodyk rozpoczął funkcjonowanie na sympozjum poświęconym minarchistycznej książce Roberta Nozicka Anarchia, państwo, utopia. Do dziś pismo to jest najważniejszym libertariańskim wydawnictwem.

W 1987 roku Rothbard założył kolejne czasopismo, „Review of Austrian Economics”, celem zapewnienia materiałów edukacyjnych ekonomistom i innym zainteresowanym austriacką szkołą ekonomii. Dziś, ze zmienionym w 1997 roku tytułem  na „Quarterly Journal of Austrian Economics”, jest głównym czasopismem w tej dziedzinie.

W swych komentarzach na temat bieżących wydarzeń Rothbard wykazywał niezwykłą umiejętność przyswajania ogromnych ilości informacji na każdy temat, jaki go interesował. Zapytany na przykład o zwalczające się frakcje w Afganistanie albo o inwestycje w ropę naftową na Bliskim Wschodzie zawsze przytaczał aktualne dane. Przykłady jego felietonów napisanych dla „Rockwell Rothbard Report” są dostępne w książce The Irrepressible Rothbard (2000). W innym magazynie, który ufundował ¾ „The Libertarian Forum”, zebrano jego komentarze z lat 1969-1984. W książce O nową wolność; manifest libertariański (1973) wyczerpująco omawia aspekty libertarianizmu.

Ostatni akademicki triumf Rothbarda przypadł niestety po jego śmierci. W dwóch obszernych pracach Economic Thought Before Adam Smith oraz Classical Economics (1995), z wielką dbałością o szczegóły przedstawił historię teorii ekonomii. Adam Smith, wbrew temu w co się powszechnie wierzy, nie był twórcą współczesnej myśli ekonomicznej. Jego obrona teorii wartości opartej na pracy, zmodyfikowana i kontynuowana przez ricardiańskich następców, skierowała naukę ekonomii na złe tory. Większym autorytetem u Rothbarda cieszyli się hiszpańscy scholastycy, którzy na długo przed Smithem sformułowali subiektywną teorię wartości oraz późniejsi teoretycy tacy jak Cantillon, Turgot czy Say. Rothbard rozłożył na czynniki pierwsze idee herezji religijnych, które poprzedzały marksizm oraz dokonał uszczypliwej charakterystyki osobowości i filozofii Johna Stuarta Milla.

Rothbard był blisko związany z Ludwig von Mises Institute od momentu jego założenia w 1982 roku przez Llewellyna H. Rockwella juniora. Organizacja ta stała się główną platformą promocji idei Rothbarda, a on sam pełnił funkcję jej akademickiego wiceprezesa.

Wykładał na Brooklyn Polytechnic Institute od połowy lat 60. do połowy lat 80. Od 1986 roku aż do śmierci 7 stycznia 1995 roku był honorowym profesorem ekonomii na University of Nevada w Las Vegas.

Niezastąpioną podporą życia tego geniusza i erudyty była jego ukochana żona JoAnn Rothbard. Próżno szukać osoby z tak wielkim dorobkiem akademickim oraz równie zaangażowanej w obronę wolności jak Murray N. Rothbard.


Przekaż 1% podatku na Instytut Misesa!!

Podobał Ci się artykuł?

Wesprzyj nas
Avatar

O Autorze:

David Gordon

Pozostałe wpisy autora:

2 Komentarze “Gordon: Murray N. Rothbard (1926-1995)

  1. „Zgadzał się z Randolphem Bournem, iż wojna jest zdrowa dla państwa — i dlatego żarliwie sprzeciwiał się agresywnej polityce zagranicznej.”

    Najlepsze..

  2. dziela rothbarda zaczalem czytac stosunkowo niedawno i jestem naprawde wstrzasniety, ze wszystko co napisal niemal w 100% pokrywa sie z moimi samodzielnie wypracowanymi pogladami. zaluje, ze w polsce wolnorynkowa mysl ekonomiczna nie potrafi isc w parze z wolnoscia w sferze spolecznej, w szczegolnosci w odniesieniu do religii, aborcji, praw zwierzat itp. brakuje nam rothbardow, i to bardzo.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Uwolnij
KRS: 0000174572
 
KRS: 0000174572