Autor: Adrian Ravier
Źródło: opinion.infobae.com
Tłumaczenie: Sebastian Malinski
Wersja PDF

BankIstnieją co najmniej cztery sposoby na zapewnienie podaży butów w jakimś kraju. Jedna z możliwości to centralne planowanie. Na przykład na Kubie rząd decyduje, ile butów zostanie wyprodukowane, jakiej jakości będą, a nawet jakiego koloru będą. Taki system może nawet zapobiec importowi, zapewniając rynek zbytu jedynemu producentowi, tworząc monopol. Inną alternatywą jest, aby ten monopol publiczny przekształcić w monopol prywatny. W ten oto sposób mielibyśmy dużą firmę, która jest w stanie wyprodukować wystarczającą ilość butów, regulowaną przez rząd. Trzecią możliwością jest konkurencja. Dużo firm oferuje buty, a ludzie zgłaszają popyt i wybierają te, które najlepiej zaspokajają ich potrzeby. W ten sposób niektóre firmy będą miały zyski, zaś inne straty, i po jakimś czasie zostaną na rynku te firmy, które najlepiej zaspokajają potrzeby klientów. Ostatnią, czwartą opcją jest możliwość, że w kraju w ogóle się nie będzie produkowało butów. Po prostu będzie się importować buty zagraniczne i w ten sposób będzie się zaspokajało potrzeby rynku.

Z emisją pieniądza jest podobnie. Podczas gdy w ubiegłym wieku w większości krajów opowiedziano się za pierwszym opisanym systemem, czyli za publicznym monopolem emisji waluty, zawsze mamy możliwość powrotu do systemów alternatywnych. Obecnie większość rządów lub dokładniej władz monetarnych w ramach centralnego systemu bankowego decyde, ile waluty wydrukować, żeby zaspokoić potrzeby rynku. Ten monopol emisyjny ma różne pochodzenie w różnych krajach, ale posiada wspólny czynnik: deficyt budżetowy rządu i wywłaszczenie z pieniędzy. Monopol emisyjny powoduje, że rząd ma sposobność dodrukowania pieniędzy, aby sfinansować wydatki publiczne, poprzez narzucenie posiadaczom pieniądza podatku inflacyjnego. Do przestudiowania tych czterech możliwych systemów emisji pieniędzy możemy oprzeć się na historii monetarnej i bankowej w niektórych krajach. Jako że istnieje obfita literatura o przypadku USA , postaramy się zwrócić uwagę na inne kraje.

Prywatny monopol w Anglii
Historycy wyróżniają etap początkowy, gdy kupcy oddawali na przechowanie swoje wynagrodzenie w postaci sztabek złota i monet złotnikom. W tamtych czasach bankierzy cieszyli się spora wolnością, ale tylko dlatego, że bankowość nie była tak ważna, żeby zwrócił na nią uwagę rząd. W następnym etapie zaczął dominować monopol. Ten drugi etap zaczyna się wraz ze stworzeniem Banku Anglii w 1694 i ma swoje korzenie w tym, że potrzeby Karola II w dużej mierze były finansowane przez pożyczki londyńskich banków. Zadłużenie w 1672 roku było tak wielkie, że musiał zawiesić spłatę swoich zobowiązań. Aby zmienić źródło finansowania, Wilhelm III i jego rząd zaakceptowali plan finansowy Pattersona, który przewidywał utworzenie instytucji o nazwie Governor and Company of the Bank of England. Była to umowa miedzy rządem a korporacją, która w zamian za pewne przywileje finansowała rząd. Po niedługim okresie bank otrzymał monopol na emisje waluty. Między 1694 rokiem a początkiem XIX wieku skarb państwa brytyjskiego odniósł korzyści z przedłużania przywilejów Bankowi Anglii, który oferował niskoprocentowe pożyczki na finansowanie deficytu. Historycy szacują, że już w 1780 roku zniknęli z Londynu wszyscy prywatni emitenci pieniędzy.

Podczas tego okresu mniejsze banki z prowincji zaczęły zakładać rachunki w Banku Anglii oraz prosić o pożyczki podczas problemów finansowych. Przez co Bank Anglii nabierał coraz więcej cech banku centralnego. Po II wojnie światowej, w 1946 roku, Bank Anglii został znacjonalizowany.

Monopol publiczny we Francji
Pierwsze doświadczenia francuskie w emisji pieniądza nie były udane. Historycy podkreślają przywileje otrzymane w 1716 roku przez Banque Generale dane Johnowi Law, który zakończył się zgubnym nadmiarem emisji pieniądza papierowego, a następnie zamknięciem banku po pięciu latach jego funkcjonowania. Chociaż powstawały firmy zajmujące się bankowością, tak jak transakcjami walutowymi oraz dyskontowymi, to trzeba było czekać do 1776 r., aby powstał bank emisyjny, la Caisse d’Escompte. Była to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, założona przez francuskiego ministra finansów Turgota. Od samego początku jego istnienia bank ten był powiązany z rządem i już w 1783 roku zapłacił zaliczkę Skarbowi Państwa opiewającą na 6.000.000 franków, powodując run na bank, który zakończył się zawieszeniem wypłat.

W 1792 roku dekretem zabroniono tworzenia banków emisyjnych, ale już w 1796-97 dekret ten został unieważniony. Zachęciło to niektóre paryskie banki dyskontowe do rozpoczęcia emisji pieniądza papierowego. Wolność, jaka panowała we francuskiej bankowości, wydawała się satysfakcjonująca i nie dochodziło do żadnych katastrof, niemniej sytuacja nie utrzymała się zbyt długo z powodów politycznych. Z jednej strony mania Napoleona do centralizacji, z drugiej rząd chciał wykorzystać korzyści płynące z protektoratu nad bankiem. Tak więc w 1800 roku rząd przekonał akcjonariuszy jednego z największych banków Caisse des Comptes Courants, aby przekształcić go w Bank Francji. Kapitał początkowy wynosił 36 mln franków, część pochodziła z Caisse, część z subskrypcji publicznej, a część  z długu publicznego.

Nie trzeba było długo czekać, żeby zaobserwować uderzenie w wolność bankową. Słynna Loi du 24 Germinal an XI nadała Bankowi Francji przywilej monopolu na emisję pieniądza papierowego w Paryżu, jednocześnie zabroniła powoływać do życia nowe banki emisyjne w prowincjach bez zgody rządu, który nie tylko nadał sobie przywilej do emisji, ale także do ustalania ilości maksymalnej emisji. Nieustająca presja wywoływana przez Napoleona do uzyskania funduszy nie mogła prowadzić do niczego innego jak do zawieszenia płatności przez bank. Gdy to się stało, Napoleon oskarżył Bank, a następnie zreformował go, podporządkowując sobie jeszcze bardziej. Historycy wskazują, iż brak wolności w bankowości doprowadził do zacofania Francji w tej dziedzinie w porównaniu z Anglią, w szczególności na prowincji.

Bank Francji w dalszym ciągu miał przywileje, podczas gdy papierowe pieniądze banków z prowincji funkcjonowały tylko w swoich prowincjach. Dekret z 1848 roku scalił banki prowincjonalne z bankiem Francji, zamieniając je w swoje lokalne oddziały.  Od tamtej pory we Francji panował monopol rządowy na emisje pieniędzy. Wraz z postępem rewolucji przemysłowej, monopol spowodował niedobory w usługach kredytowych, nie tylko na prowincji, lecz także w samym Paryżu.

Konkurencyjna bankowość w Szkocji
Bank Szkocji został założony przez kupców w 1695 roku, kilkanaście miesięcy później niż Bank Anglii. Uzyskał też dzięki parlamentowi monopol na 21 lat. Bank od razu zaczął otwierać nowe filie oraz emitować pieniądze o wartości 1 funta. Historycy twierdzą, że w Szkocji nie było żadnych ograniczeń dla innych banków. Akcjonariusze natomiast zaakceptowali odpowiedzialność nieograniczoną za zobowiązania swoich banków, w następstwie pojawiło się wiele banków bez żadnego nadzoru.

Nie było także ograniczeń co do liczby wspólników. Po krótkim okresie, gdzie występowały nadużycia, który możemy nazwać eksperymentalnym, system bankowy znajdował się w posiadaniu kilku dużych, finansowo silnych spółek akcyjnych. Bankructwo Ayr Banku w 1772 roku, po nadmiernej emisji pieniądza papierowego, wyrządziło sporo krzywdy kredytowi mniejszych banków. Ale szybko pojawiła się między bankami praktyka regularnego równoważenia sobie pieniądza papierowego. Wyrównania odbywały się dwa razy na tydzień, likwidując od razu rachunki. Banki prawie od razu zaczęły otwierać nowe placówki. W porównaniu do banków w innych krajach, banki szkockie rozwijały depozyty oraz techniki kredytowe o wiele szybciej.

W 1826 roku, oprócz trzech banków na specjalnym prawie, istniały 24 placówki, 22 spółki bankowe z 97 placówkami oraz 11 prywatnych banków. Tymczasem w Anglii dopiero dochodziło do ustanowienia prawa, które zezwalało utworzyć spółki bankowe, a Bank Anglii nie miał nawet jednej placówki.

Import zagranicznej waluty do Panamy
Pomimo szkockiego sukcesu, dziś świat nie proponuje żadnej emisyjnej instytucji prywatnej pieniędzy. W XX wieku doświadczyliśmy lawiny monopolów na emisje pieniądza. W 1900 roku było około 18 banków centralnych na świecie. W 1940 roku istniały w 40 krajach. Dziś jest już ich 164. Jednak niektóre społeczeństwa wolą używać pieniądza zagranicznego, aby nie popaść w nałóg finansowania deficytu publicznego inflacją. Panama jest tego przykładem. System monetarny i bankowy Panamy posiada następujące cechy: (1) dolar jest tutaj używany w obiegu, natomiast balboa (waluta Panamy przyp. tłum.) jest po prostu jednostką rozrachunkową i istnieje jako mniejszy bilon; (2) rynki kapitałowe są wolne: nie ma interwencji rządowych ani ograniczeń w transakcjach bankowych, przepływach pieniężnych czy w stopie procentowej; (3) jest bardzo dużo zagranicznych banków; (4) nie ma banku centralnego. Republika Panamy nie mając banku centralnego cieszy się solidną oraz stabilną gospodarką. Inflacja przez ostatnie dwadzieścia lat wynosiła 1 proc. rocznie, co oznacza, że Panama utrzymuje inflację od 1 proc. do 2 proc. niższą niż USA.

Niemniej Panama oficjalnie nie jest gospodarką dolarową. Od 1904 roku widnieje w Konstytucji zapis, że „nie będzie w Republice narzuconego pieniądza papierowego”. Innymi słowy, jakakolwiek waluta używana w Panamie, na przykład dolar, jest ustalona przez rynek. Poprzez fakt, że nie ma banku centralnego, nie ma pożyczkodawcy ostatniej instancji i nie ma ubezpieczenia depozytów. A więc banki są zmuszone do roztropnego działania, jeżeli chcą się utrzymać na rynku. Brak banku centralnego powoduje, że nie manipuluje  się stopami procentowymi.

Panama nie narzuca żadnych kontroli kapitału, a przypływy i odpływy nie powodują żadnych mitologicznych zaburzeń równowagi przewidywanych przez wiele teoretyków. Zawdzięcza się to dekretowi z 1971 roku, który otworzył sektor bankowy. Na chwilę obecną istnieje ponad 100 banków międzynarodowych, co pozwala na międzynarodową integrację finansową oraz na prywatne operowanie masą monetarną. Gospodarka panamska jest jedyną w Ameryce Łacińskiej, która nie doświadczyła zapaści finansowych oraz nie zaraziła się nadużyciem finansowym swoich sąsiadów.

Podsumowanie
Banki centralne zostały oficjalnie utworzone, aby zapewnić stabilność oraz pełne zatrudnienie. Niemniej jednak w wieku XX byliśmy świadkami największego poziomu inflacji w historii ludzkości, podczas gdy bezrobocie cyklicznie powracało. Było to spowodowane polityką monetarną praktykowaną przez władze monetarne. Porażka banków centralnych podczas ostatniego globalnego kryzysu jest ewidentna. Mam nadzieję, że artykuł ten rozpocznie prawdziwą debatę na temat właściwego systemu bankowego.

Jedna odpowiedź na „Ravier: Lekcja historii bankowości”

  • Czy jest dostępne omówienie nacjonalizacji Banku Anglii? Hongbing napisał że Rothschildowie są nadal głównym udziałowcem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Cytat:
  • Jeśli historia mogłaby nas czegokolwiek nauczyć, to niewątpliwie tego, że żaden naród nie stworzył wyższej cywilizacji bez poszanowania prawa do posiadania własności prywatnej. Ludwig von Mises
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W maju wsparli nas:
Pan Neil Abragimowicz
Pan Dominik Aromiński
Pan Marcin Bałazy
Pan Adam Banys
Pan Bartosz Baranowski
Pan Marek Barciński
Pan Bartosz Bartoszko
Pan Michał Basiński
Pan Kamil Becmer
Pan Konrad Berkowicz
Pan Marek Bernaciak
Pan Wojciech Bielecki
Pan Bartosz Biernacki
Pan Sebastian Bigos
Pan Artur Tadeusz Birczyński
Pan Karol Bisewski
Pan Arkadiusz Bodura
Pan Tomasz Boguszewski
Pan Rafał Boniecki
Pan Tomasz Borkowski
Pani Dominika Buczek
Pan Arkadiusz Bykowski
Pan Marceli Chałubiński
Pan Robert Ciborowski
Pan Artur Czerwiński
Pan Marcin Dabkus
Pan Wojciech Dąbek
Pan Kamil Deleżuch
Pan Marcin Dengus
Pan Michał Dębowski
Pan Tomasz Dorau
Pan Stanisław Duda
Pan Tomasz Dworowy
Pan Gniewomir Dziadek
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Eugeniusz Flibrant
Pan Jarosław Garbowski
Pan Grzegorz Gawinowski
Pan Marek Gazda
Pan Łukasz Gąsowski
Pan Hubert Gebler
Pan Marcin Głombica
Pan Marcin Gmaj
Pan Adrian Gołosz
Pan Wiktor Gonczaronek
Pan Maciej Gorzelak
Pan Daniel Góra
Pan Karol Grodzicki
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Mariusz Grzebielucha
Pan Kamil Grzebyta
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Pan Karol Handzel
Pan Jacek Hecht
Pan Andrzej Heydel
Pan Patryk Hołub
Pan Tomasz Hrycyna
Pan Stanisław Hyrnik
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Robert Iwaszkiewicz
Pan Marcin Jaczewski
Pan Bartosz Jakusz
Pan Mirosław Janisz
Pan Konrad Janiec
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Bartosz Jezierski
Pan Wojciech Jodłowski
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Dariusz Kabarciński
Pan Krzysztof Karp
Pan Paweł Kasprowicz
Pan Michał Kawa
Pan Piotr Kazimierski
Pan Rafał Kensy
Pan Michał Klich
Pan Tomasz Kłosiński
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Tadeusz Kominek
Pan Kamil Kopeć
Pan Jan Kosmala
Pan Tomasz Kowalczewski
Pan Rafał Kowalczyk
Pan Marcin Kowalewski
Pan Bartosz Kowalski
Pan Michał Kozar
Pan Antoni Kozielewski
Pan Andrzej Koźlik
Pan Daniel Marcin Krawieczyński
Pani Joanna Kruk
Pan Karol Krzysiak
Państwo Agnieszka i Łukasz Krzymowscy
Pan Mateusz Kućka
Pan Wojciech Kukla
Pan Tomasz Kułaga
Pan Marcin Kurzeja
Pan Mateusz Kuska
Pan Witold Kwaśnicki
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Szymon Loduchowski
Pan Maciej Lorenc
Pan Paweł Łagowski
Pan Adrian Łazarski
Pan Adrian Łukasik
Pan Mateusz Łukomski
Pan Jerzy Machowski
Pan Paweł Majdan
Pan Gracjan A. Majewski
Pan Tadeusz Malinowski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Mateusz Małż
Pan Maciej Matwiejczuk
Pan Adam Mazik
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pan Dawid Megger
Pan Miłosz Mirowski
Pan Paweł Młynarek
Państwo Magdalena i Marcin Moroniowie
Pan Igor Mróz
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Błażej Naczyński
Pan Tomasz Netczuk
Pan Łukasz Niedziałek
Pan Konrad Niemotko
Pan Dawid Nowak
Pan Paweł Nowak
Pan Filip Nowicki
Pan Marek Oleszko
Pani Karolina Olszańska
Pan Rafał Opryszczko
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Adam Pajęcki
Pani Maria Papis
Pan Wojciech Peisert
Pan Łukasz Piątkowski
Pan Iwo Pietrala
Pan Mateusz Pigłowski
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Rafał Podgórski
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Alfred Podstolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Tomasz Polkowski
Pan Andrzej Pondarzewski
Pan Maciej Przepiórka
Pan Artur Puszkarczuk
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Dominik Pytlewski
Pan Michał Rałowski
Pan Jacek Rusiecki
Pan Karol Rzepiela
Pan Jakub Sabała
Pan Michał Sałaban
Pan Mateusz Sawicki
Pan Maciej Seremek
Pan Paweł Sierzupowski
Pan Wojciech Siłko
Pan Jarosław Skoczylas
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Maksymilian Spik
Pan Rafał Staniec
Pan Jan Stasiczak
Pan Piotr Szewc
Pan Władysław Szewc
Pan Łukasz Szostak
Pan Michał Szymanek
Pan Maciej Szymański
Pan Adam Ślązak
Pan Marek Świerk
Pan Jan Maria Talar
Pan Tomasz Trocki
Pan Krzysztof Turowski
Pan Jan Tyszkiewicz
Pani Anna Wajs
Pan Adam Wasielewski
Pan Osman Waroński
Pan Piotr Warzecha
Pan Aleksander Adam Wegner
Pan Marek Wiatroszak
Pan Karol Więckowski
Pan Jacek Wilk
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Jacek Wołpiuk
Pan Michał Woźnikiewicz
Pan Paweł Wójtowicz
Pan Piotr Wrotny
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Wyszyński
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Karol Zdybel
Pan Jakub Zelek
Pan Marek Zemsta
Pan Andrzej Zientek
Pan Dawid Zięba
Pan Aleksander Żarnowski
Pracownik Santander Bank
Łącznie otrzymaliśmy 29 345,82 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>