Wersja PDF

Poniżej przedstawiamy krótki wywiad z Ryszardem Thalerzem, laureatem Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla z ekonomii z roku 2017.

wywiadInstytut Misesa: Otrzymał Pan Nagrodę Nobla za wykazanie, że ludzie są nieracjonalni, tak?

Ryszard Thalerz: Tak, to była niezwykle racjonalna decyzja członków Komitetu.

IM: Czy mógłby Pan przybliżyć naszym Czytelnikom, za co został Pan nagrodzony?

RT: Za nerkowce.

IM: Słucham?

RT: Takie orzeszki. Mam znajomego, on je strasznie lubi. Jak je widzi, to wcina od razu pół paczki, tak śmiesznie nadymając sobie policzki. Wygląda trochę jak chomik wtedy (chichocze). W każdym razie ja mu te orzeszki kiedyś zabrałem, tak dla draki, i wie Pan co się stało?

IM: Nie mam pojęcia. Co?

RT: On mi strasznie podziękował wtedy. Rozumie Pan? Bo ja mu zabrałem te nerkowce, więc nie mógł się nimi więcej napychać. A przecież podstawowe założenie ekonomii jest takie, że ludzie wolą więcej niż mniej! Ale to nieprawda, i ja to naukowo wykazałem. Mam zresztą więcej takich anegdot, chciałby Pan posłuchać?

IM: Może później. Jak już jesteśmy przy tym temacie, czy mógłby Pan opowiedzieć coś o swojej metodologii?

RT: Och, to proste. Zadaję ludziom pytania.

IM: Pytania?

RT: Tak, pytania. Przeprowadzam ankiety. Nawet nie wyobraża Pan sobie, jak trudno jest przeprowadzić takie badanie! Musimy wymyśleć, jak najbardziej abstrakcyjne pytania – im mniej przystające do rzeczywistości, tym lepiej – a następnie zadać je jakiejś mało reprezentacyjnej próbie, na przykład kilku moim studentom.

IM: I to działa?

RT: Oczywiście. To znaczy są sceptycy twierdzący, że wyniki są wrażliwe na sposób sformułowania problemu. Ale to nawet lepiej. Możemy aplikować o kolejne granty i przeformułowywać nasze pytania w nieskończoność. Bardzo fajna zabawa.

IM: Czy mógłby Pan podać jakiś przykład?

RT: Oczywiście. Załóżmy, że zaproponowano Panu zakład w formie rzutu monetą. Reszka oznacza, że ktoś Pana zabije. Orzeł oznacza, że Pan może bezkarnie zabić dwie osoby. Czy taki zakład jest atrakcyjny?

IM: Eeee?

RT: Widzę, że Pan nie zrozumiał. Aby dokonać wyboru, trzeba zważyć na jednej szali psychologiczną korzyść z bezkarnego zabicia dwóch osób, a na drugiej psychologiczny koszt własnej śmierci. Wartość oczekiwana zakładu jest oczywiście dodatnia – można wygrać znacznie więcej niż stracić – ale pewnie myśli Pan o nim z niechęcia. Tak jak większość ludzi. Na podstawie wielu podobnych obserwacji doszedłem do wniosku, że ludzi cechuje niechęć do umierania. A do tego mają skłonność do zabijania innych osób. Nazwałem to „efektem psychopaty”.

IM: Hm… tak, to bardzo ciekawe. Ale może zmieńmy temat. Jakiego współczesnego ekonomistę behawioralnego ceni Pan najbardziej?

RT: Zdecydowanie Tversky’ego.

IM: Ale on nie żyje!

RT: Owszem. Co tylko potwierdza błędność modelu homo oeconomicusa. W tym modelu wszystkie jednostki są żywe. Amos swoją śmiercią najdobitniej podważył koncepcję człowieka ekonomicznego.

IM: Hm… ciekawy punkt widzenia. Skoro już jesteśmy przy Tverskim, to co pan powie o teorii perspektywy Tverskiego i Kahnemana?

RT: To był prawdziwy przełom w ekonomii!

IM: Ale czy rzeczywiście? Wszak już Adam Smith pisał, że „znacznie bardziej cierpimy, gdy nasza sytuacja się pogorszy, niż kiedykolwiek cieszy nas, gdy awansujemy z gorszej pozycji na lepszą”.

RT: Tak, ale nie narysował wykresu. Proszę zobaczyć, na osi pionowej ma Pan wartość…

IM: Jaką wartość?

RT: No, wartość. A na osi poziomej zyski lub straty. I ten wykres tak się zgrabnie wygina, przypomina literę. Bardzo ładny wykres.

IM: Czy mógłby Pan teraz powiedzieć coś o efekcie posiadania?

RT: Naturalnie. To ostatecznie podważa ekonomię neoklasyczną. Otóż jak coś posiadamy, to cenimy to bardziej, niż gdy tego nie mamy.

IM: Ale czy to nie jest właściwie przykład potwierdzający prawo malejącej użyteczności krańcowej?

RT: Nie, to jest rewolucja. Robiliśmy badania z kubkami. Dawaliśmy ludziom kubki i oni nie chcieli ich sprzedawać. Kupować to chcieli tanio, ale sprzedawać to po wyższych cenach tylko. Nonsens!

IM: A na czym polega księgowanie umysłowe?

RT: O, to jest dobre! Powiedzmy, że wygrał Pan w Lotto. Co Pan robi z pieniędzmi.

IM: Nie gram w Lotto.

RT: Ale załóżmy, że Pan gra. No to pewnie by Pan te pieniądze w dużej mierze roztrwonił, np. na nerkowce. Ja… to znaczy ten mój kolega by tak zrobił. Na pewno w większym stopniu niż gdyby Pan zarobił tę sumę, pracując w pocie czoła. Dlaczego?

IM: Bo nie pracowałem na nie w pocie czoła?

RT: Otóż to. Czyli pieniądz pieniądzowi nierówny. Ludzie różnie klasyfikują te same sumy w zależności od źródła dochodu, choć to nie powinno mieć znaczenia. Szach i mat!

IM: I już na sam koniec: jest Pan zwolennikiem tzw. libertariańskiego paternalizmu. Czy to nie jest oksymoron?

RT: Tylko pozornie. Jestem za tym, aby ludzie mieli wybór. Ale odpowiednio określając warunki decyzyjne, w tym opcję domyślną, możemy dobrowolnie popychać ludzi w słusznym kierunku. Weźmy taki przykład: dajemy ludziom wybór, czy wolą socjalizm niemiecki czy bolszewicki.

IM: Ależ to przecież wybór pozorny!

RT: To Pańska opinia. Zresztą ludzie mają wolność wyboru, a to jest najważniejsze. Władza tylko subtelnie wyznacza kierunek, delikatnie szturchając ludzi w podbrzusze. Albo weźmy emerytury: przypisujemy ludzi domyślnie do systemu emerytalnego, zostawiając możliwość wycofania się w każdej chwili.

IM: Tak będę działać nowe Pracownicze Plany Kapitałowe wprowadzane w Polsce.

RT: No i super! Słyszałem, że Wasz rząd rozwinął moją ideę, i co dwa lata będzie wszystkich ponownie zapisywał do systemu. I pięknie, ale czemu tak zachowawczo? Przecież można codziennie odnawiać zapisy!

IM: Dziękuję za rozmowę.

RT: Dziękuję!

3 odpowiedzi na „Wywiad: Od nerkowców do szturchnięć”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Cytat:
  • Debata na temat „planowania gospodarczego” nie dotyczy (…) tego, czy należy planować, czy też nie. Chodzi w niej o to, czy planowanie ma być centralne, czy planować ma jeden podmiot sprawujący władzę nad całym systemem ekonomicznym, czy też ma być podzielone pomiędzy wiele jednostek. Friedrich von Hayek
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W lipcu i sierpniu wsparli nas:
Pan Michał Basiński
Pan Marek Bernaciak
Pan Tomasz Bethke
Pan Wojciech Bielecki
Pan Bartosz Biernacki
Pan Paweł Bochnowski
Pan Rafał Boniecki
Pan Michał Brański
Pani Dominika Buczek
Pan Przemysław Buszka
Pan Mirosław Cierpich
Pan Szymon Curyło
Pan Maciej Czaplewski
Pan Maciej Czyż
Pan Marcin Dabkus
Pan Wojciech Dąbek
Pan Michał Dębowski
Pan Daniel Długozima
Pan Paweł Drożniak
Pan Tomasz Dworowy
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Mariusz Dziechciaronek
Pan Tomasz Gaździk
Pan Rafał Główczyński
Pan Sebastian Glapiński
Pan Wiktor Gonczaronek
Pan Marek Górecki
Pan Witold Grabowski
Pan Karol Grodzicki
Pan Tomasz Gruszecki
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Pan Karol Handzel
Pan Tomasz Hrycyna
Pan Stanisław Hyrnik
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Michał Idec
Pan Tomasz Jabłoński
Pan Kazimierz Jacoń
Pan Łukasz Jasiński
Pan Piotr Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Sylwester Kozak
Pan Mateusz Kozłowski
Pan Krzysztof Kożuchowski
Pan Sławomir Krawczyk
Pan Krzysztof Krzaczkowski
Pan Wojciech Kukla
Pani Paulina Kurzyk
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Paweł Lewandowski
Pan Sławomir Majewski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pani Joanna Morawska
Państwo Magdalena i Marcin Moroniowie
Pan Igor Mróz
Pani Wanda Musialik
Pan Mateusz Musielak
Pan Tomasz Netczuk
Pan Filip Nowicki
Pani Karolina Olszańska
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Wojciech Paryna
Pan Tomasz Pawlak
Pan Paweł Pietrasiński
Pan Mateusz Pigłowski
Pan Bartosz Pilarski
Pan Mikołaj Pisarski
Pan Dominik Pobereszko
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Arkadiusz Przybyłek
Pan Adrian Przybysz
Pan Artur Puszkarczuk
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Dawid Robaczyński
Pan Piotr Różański
Pan Jakub Sabała
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Karol Sobiecki
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Ryszard Staszowski
Pan Mikołaj Stempel
Pan Ryszard Strzelecki
Pan Dawid Szczepański
Pan Łukasz Szostak
Pan Grzegorz Sztemborowski
Pan Dariusz Szumiło
Pan Tomasz Tarczyk
Pan Jarosław Tyma
Pan Jan Tyszkiewicz
Pani Anna Wajs
Pan Adam Wasielewski
Pan Waldemar Wilczyński
Pan Tomasz Wojtasik
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Mateusz Wójcik
Pan Adrian Wróble
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Karol Zdybel
Pan Jakub Zelek
Pan Marek Zemsta
Pracownik Santander Bank

Łącznie otrzymaliśmy 10 949,39 zł. Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!

Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>