Nie zapomnij rozliczyć PIT do końca kwietnia
KRS: 0000174572
Powrót
Historia myśli ekonomicznej

Gordon: Groźne konsekwencje niemieckiej szkoły historycznej

0
David Gordon
Przeczytanie zajmie 5 min
Gordon_Grozne_konsekwencje_niemieckiej_szkoly_historycznej
Pobierz w wersji
PDF EPUB MOBI

Źródło: mises.org

Tłumaczenie: Jakub Juszczak

Ludwig von Mises w Ludzkim Działaniu i innych pracach poświęca dużo miejsca krytyce niemieckiej szkoły historycznej. Idee tej szkoły nie są już wpływowe, chociaż jak zauważa filozof i ekonomista Birsen Filip w swojej niedawnej książce The Early History of Economics in the United States: The Influence of the German Historical School of Economics on Teaching and Theory (wydanej przez Routledge w 2023 r.), nie zawsze tak było. Niemcy były najważniejszym miejscem studiów ekonomicznych od drugiej połowy XIX wieku do I wojny światowej. Czołowe postacie szkoły do których należeli Wilhelm Roscher, Bruno Hildebrand, Karl Knies i Gustav Schmoller byli uczonymi o ogromnej erudycji, którzy zaimponowali wielu współczesnym badaczom. Wówczas, wielu uważało, że mieli rację odrzucając uniwersalne prawa ekonomii. Co więcej, Schmoller w swej polemice, słynnym Methodenstreit (sporze o metodę), z Carlem Mengerem, założycielem Szkoły Austriackiej krytykował Austriaków za ich metodologiczny indywidualizm i poleganiu na „abstrakcyjnych” prawach ekonomicznych. Biorąc pod uwagę owe tło, można łatwo zrozumieć, dlaczego Mises atakuje niemiecką szkołę historyczną. Lecz czy jego dyskusje echa „dawnych walk” mają znaczenie dla dzisiejszych czytelników?

darowizna.jpg

Mises jest innego zdania. Uważa, że doktryny szkoły historycznej doprowadziły bezpośrednio do nazizmu, a początki tego niezwykle destrukcyjnego ruchu nadal nurtują czytelników aż po dziś dzień. W dzisiejszym artykule krótko przedstawię argumenty Misesa na ten temat, które można znaleźć w jego Rządzie Wszechmogącym.

Krótko mówiąc, argument Misesa jest następujący: niemiecka szkoła historyczna dążyła do ograniczenia międzynarodowego wolnego handlu. Próba zapewnienia autarkii doprowadziła zarówno do imperializmu, jak i do walk z sąsiednimi narodami w celu uzyskania kontroli nad zasobami, które państwo uważało za kluczowe dla narodowego rozwoju gospodarczego. Mises pisze:

Od ponad sześćdziesięciu lat niemieccy nacjonaliści przedstawiali skutki, jakie w ostatecznym rozrachunku protekcjonistyczna praktyka innych krajów będzie miała dla Niemiec. Wskazywali, że Niemcy nie mogą obyć się bez importu żywności i surowców. Jak zatem będą płaciły za ten import, kiedy pewnego dnia kraje wytwarzające owe dobra rozwiną swoje zakłady i zatrzasną drzwi przed niemieckim eksportem? Istnieje — jak sądzili — tylko jedno rozwiązanie. Trzeba podbić większe terytorium, trzeba zdobyć większy Lebensraum.[1]

Pod koniec XIX wieku, głównym zwolennikiem wojny i imperializmu, motywowanych wspomnianymi powodami, był Adolf Wagner, czołowy członek Niemieckiej Szkoły Historycznej. Ocena Wagnera dokonana przez Misesa jest ostra:

Adolf Wagner nie słynął z przenikliwego umysłu. Był słabym ekonomistą, to samo zresztą można powiedzieć o jego zwolennikach. Nie byli oni jednak tak naiwni by nie rozumieć, że protekcjonizm nie stanowi panaceum na zagrożenia, jakie opisywali. Zaradzić miał im podbój terytorialny, czyli wojna. Postulowali wiec ochronę niemieckiego rolnictwa tylko po to, by zachęcić rolników do produkcji na mało żyznych obszarach kraju, dzięki czemu Niemcy miały stać się krajem niezależnym od zagranicznych dostaw żywności w obliczu nieuchronnie zbliżającej się wojny. Cła importowe nakładane na żywność były według nich rozwiązaniem tylko krótkoterminowym — wprowadzanym jedynie na okres przejściowym. Ostatecznym rozwiązaniem były natomiast wojna i podbój.[2]

Chociaż członkowie szkoły historycznej dążyli do wojny i podboju, byli ostrożni w przedstawianiu swoich poglądów. „Wagner, Schmoller i inni socjaliści z katedry, w swoich wykładach i seminariach, długo głosili ewangelię podboju. Ale przed końcem lat dziewięćdziesiątych nie odważyli się propagować takich poglądów w druku”.

Czasami jednak to skrywane oblicze było widoczne. Mises zauważa, że Schmoller:

Słowa, które przytoczymy, znalazły się w książce pod redakcją Gustawa von Schmollera, Maxa Seringa i Adolpha Wagnera, profesorów nauk politycznych na Uniwersytecie Berlińskim: „Nie mogę rozwodzić się nad szczegółami przedsięwzięć handlowych i kolonialnych, do których potrzebna nam jest marynarka. Mogę krótko wspomnieć jedynie o kilku aspektach. Pragniemy, aby bez względu na koszty w następnym stuleciu stworzono w południowe Brazylii kraj niemiecki zamieszkany przez dwadzieścia do trzydziestu milionów Niemców. Nie ma znaczenia to, czy kraj ten będzie częścią Brazylii, czy państwem niepodległym albo blisko powiązanym z Rzeszą. Takiemu rozwojowi wypadków zagraża brak połączeń nieustannie ochranianych przez okręty wojenne i brak gotowości Niemiec do zdecydowanej interencji” [Handels- und Machtpolitik: Reden und Aufsätze im Auftrage der Freien Vereinugung fur Flottenvorträge, t. 1, Stuttgart 1900,s. 35-36].[3]

Naziści realizowali politykę gospodarczą niemieckiej szkoły historycznej, dostosowaną do warunków lat trzydziestych i czterdziestych XX wieku.

Podstawowe idee nazizmu rozwinęli pangermaniści i socjaliści z katedry w ostatnim trzydziestoleciu XIX wieku. System został ukończony na długo przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Niczego w nim nie brakowało, a później dodano do niego tylko nazwę. Plany i metody nazistów różniły się od tych stosowanych przez ich poprzedników w cesarskich Niemczech tylko tym, że dopasowano je do innych uwarunkowań politycznych. Ostateczny cel — niemiecka hegemonia nad światem — oraz sposób jego osiągnięcia — przez podbój — nie zmieniły się.[4]

Stwierdzenie Misesa, że dążenie do autarkii prowadzi do wojny, ma ogromne znaczenie w dzisiejszych czasach. W naszych czasach, niektórzy narodowi konserwatyści wzywają Stany Zjednoczone do zabezpieczenia zasobów potrzebnych do celów wojny z Chinami poprzez ochronę taryfową oraz „politykę przemysłową”. Jak osiemdziesiąt lat temu zauważył Mises, taka postawa jest niebezpieczna.

Ilustracja: Gustav von Schmoller, Wikimedia Commons

Bibliografia i przypisy
Kategorie
Historia myśli ekonomicznej Metaekonomia Metodologia szkoły austriackiej Teksty Tłumaczenia


Nasza działalność jest możliwa dzięki wsparciu naszych Darczyńców, zostań jednym z nich.

Zobacz wszystkie możliwości wsparcia

Wesprzyj nas, to dzięki naszym Darczyńcom wciąż się rozwijamy

Czytaj również

Metodologia szkoły austriackiej

Wiśniewski: Metodologia austriackiej szkoły ekonomii: obecny stan wiedzy

Podczas gdy paradygmat neoklasyczny opiera się na modelowaniu, odwołuje się do pozytywizmu i empiryzmu oraz w dużej mierze polega na matematyce, austriacka szkoła ekonomii wykorzystuje podejście przyczynowo-realistyczne, aprioryczną dedukcję (wyraźnie jednak określając właściwą, pozateoretyczną rolę danych empirycznych) i logikę werbalną.

Historia myśli ekonomicznej

Huerta de Soto: Spór metodologiczny (Methodenstreit) Szkoły Austriackiej

Upadek realnego socjalizmu, który dokonał się przed kilkoma laty, wraz z kryzysem państwa opiekuńczego (Welfare State) stanowił ciężki cios dla - głównie neoklasycznego - programu badawczego, aż do dziś wspierającego inżynierię społeczną. Jednocześnie wydaje się, że wnioski austriackiej analizy teoretycznej co do niemożliwości socjalizmu zyskały potwierdzenie. Co więcej, 1996 rok był 125. rocznicą Szkoły Austriackiej, sięgającej swą obecnością oficjalnie, jak wiemy, roku 1871, kiedy to opublikowano Grundsätze Carla Mengera. Wydaje się zatem, że jest to odpowiedni moment na powrót do analizy różnic pomiędzy dwoma podejściami, austriackim i neoklasycznym, wraz z ich stosunkowymi przewagami.

Komentarze

Machaj: Ahistoryczność teorii

Ostatnio zacząłem się zastanawiać nad ahistorycznością niektórych tez w teorii ekonomii i filozofii polityki. Szczególnie uderzyły mnie dwa przypadki. Pierwszy z nich dotyczy polityki pieniężnej.


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu plików cookie w Twojej przeglądarce.