Autor: Robert Higgs
Źródło: thefreemanonline.org
Tłumaczenie: Krzysztof Sienkiewicz
Wersja PDF

Artykuł ukazał się pierwotnie w czasopiśmie „The Freeman” (IX 2012, t. 62, z. 7) publikowanym przez Foundation for Economic Education

Ortodoksyjna historia przekształcenia gospodarczego Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej po II wojnie światowej kładzie duży nacisk na proces wyzbywania się przez konsumentów zakumulowanych płynnych aktywów w celu sfinansowania tzw. stłumionego popytu. Posługując się słowami historyków gospodarki Gary’ego Waltona i Hugh Rockoffa, można powiedzieć, że „podczas wojny ludzie zgromadzili duże ilości aktywów finansowych, w szczególności pieniędzy i obligacji rządowych (…) Gdy wojna się skończyła, oszczędności zostały uwolnione i spowodowały gwałtowny wzrost popytu”. Bez wątpienia wiele osób niecierpliwie pragnęło nabyć nowy samochód, sprzęty domowe, mieszkanie i inne dobra, które były niedostępne lub ich podaż została mocno ograniczona podczas wojny. Jednakże pogląd, że powojenni konsumenci płacili za te produkty wyzbywając się swoich płynnych aktywów, nie zgadza się z danymi.

Najpoważniejsza wada klasycznego wyjaśnienia polega na tym, że po wojnie ludzie w rzeczywistości nie zmniejszyli swoich płynnych aktywów. Zdefiniujmy aktywa płynne jako gotówkę posiadaną przez społeczeństwo, depozyty czasowe i na żądanie w bankach komercyjnych, depozyty w bankach pożyczkowo-oszczędnościowych oraz depozyty w systemie pocztowych kont oszczędnościowych. W listopadzie 1945 r. tak zdefiniowane aktywa płynne osiągnęły historyczny szczyt 151,1 mld USD. W grudniu 1946 r. wzrosły do 168,5 mld USD. Każda składowa tak określonych aktywów płynnych powiększyła się podczas tego dwuletniego okresu. Oczywiście, póki ilość pieniędzy w gospodarce rosła, ludzie nie mogli wyzbyć się swoich oszczędności. To, czego pozbywała się jedna osoba, inna nabywała.

Skoro ludzie nie doprowadzili do zmniejszenia swoich aktywów płynnych –  faktycznie, nie byli w stanie tego zrobić – to może chociaż próbowali, przez co zwiększali prędkość obiegu pieniądza. Otóż nie. Ani prędkość obiegu pieniądza zdefiniowanego jako M1, ani tego określonego jako M2 nie wzrosła w tamtych czasach. W czteroletnim okresie pomiędzy  1945 a 1948 rokiem prędkość obiegu pieniądza M1 przybierała wartości 1,75; 1,72; 1,62 i 1,73; prędkość M2 osiągała wartości 1,37; 1,16; 1,23 i 1,31.

Może zatem konsumenci upłynniali zgromadzone w czasie wojny obligacje rządowe? Także nie. Pod koniec 1945 r. osoby prywatne posiadały 64,0 mld USD długu publicznego; na koniec 1946 r. było to 64,1 mld USD, a z końcem 1947 roku 65,7 mld USD.

W takim razie w jaki sposób konsumenci byli w stanie sfinansować ów wzrost popytu podczas powojennego ożywienia prywatnego sektora gospodarki? W ujęciu nominalnym udało się to dzięki kombinacji rosnącego dochodu osobistego i niższej stopie oszczędności. W ujęciu rzeczywistym zwyczajnie poprzez obniżenie poziomu oszczędności osobistych.

Między 1945 a 1946 rokiem, gdy wydatki na konsumpcję osobistą wzrosły o 23,7 mld USD, roczne oszczędności prywatne spadły o 14,4 mld USD, a płacone podatki osobiste zmniejszyły się o 2,2 mld USD. Wzrost (nominalnego) dochodu osobistego sfinansował wzrost konsumpcji. Pomiędzy 1946 a 1947 r., kiedy konsumpcja osobista zwiększyła się o 17,3 mld USD, roczne oszczędności spadły o 5,2 mld USD, lecz przychód z podatków osobistych wzrósł o 2,7 mld USD. Wzrost (nominalnego) dochodu osobistego pokrył środki potrzebne na zaobserwowany wzrost konsumpcji. Między 1947 r. a 1948 r., gdy konsumpcja osobista zwiększyła się o 12,9 mld USD, wzrost (nominalnego) dochodu osobistego wyniósł więcej niż cała ta suma, gdyż płacone podatki osobiste spadły tylko o 0,2 mld USD, a roczne oszczędności osobiste wzrosły o 6,1 mld USD.

Ewidentnie podczas pierwszych dwóch przełomowych lat zaraz po wojnie możliwość konsumentów do wydawania większej ilość dolarów w ujęciu nominalnym (41,0 mld USD) na dobra konsumpcyjne zależała w największym stopniu od dwóch źródeł finansowania: zwiększonego dochodu osobistego (20,5 mld USD) i zmniejszonych oszczędności rocznych (19,7 mld USD).

 

Niewykorzystany potencjał

Potencjał zredukowania stopy oszczędności osobistych (czyli oszczędności osobistych w odniesieniu do dochodu osobistego) był ogromny po Dniu Zwycięstwa nad Japonią. Podczas wojny oszczędności osobiste zwiększały się do niespotykanych rozmiarów: o 23,6 proc. w 1942 r., 25,0 proc. w 1943 r., 25,5 proc. w 1944 r. i o 19,7 proc. w 1945 r. Po wojnie stopa oszczędności osobistych spadła do 9,5 proc. w 1946 r. i do 4,3 proc. w 1947 r. przed odbiciem do poziomu 5-7 proc., który okazał się charakterystyczny dla kolejnych dwóch dekad. Po okresie wyraźnie zwiększonego oszczędzania w czasie wojny gospodarstwa domowe zredukowały swoje stopy oszczędności zaraz po nastaniu pokoju. Proszę zauważyć, że mimo to nie przestały oszczędzać. Nawet w punkcie minimum ― w 1947 r. ― stopa oszczędności wyniosła 4,3 proc., a więc niewiele mniej niż było to normą przed wojną we względnie pomyślnych latach.

Powojenne odrodzenie prywatnego sektora gospodarki opierało się zarówno na boomie inwestycyjnym, jak i na przypływie wydatków konsumenckich. Rozpatrując podane wielkości w obecnej walucie, prywatne inwestycje krajowe skoczyły z poziomu 10,6 mld USD w 1945 r. do 30,6 mld USD w 1946 r., 34,0 mld USD w 1947 r. i 64 mld USD w 1948 r. W odniesieniu do krajowego produktu brutto ten przypływ pchnął stopę inwestycji prywatnych z 5 proc. w 1945 roku (w poprzedzających dwóch latach stopa ta była nawet niższa) do 14,7 proc. w 1946 i 1947 r. oraz 17,9 proc. w 1948 r.

Przedsiębiorstwa mogły finansować swój wzrost inwestycji po części dlatego, że, odwrotnie niż jednostki, upłynniły część z rządowych papierów wartościowych, które pozyskały w trakcie wojny. Pomiędzy 1945 r. a 1946 r., posiadanie długu publicznego przez korporacje (nie licząc banków i towarzystw ubezpieczeniowych) spadło o 6,9 mld USD. Później zmniejszyło o 1,2 mld USD w 1947 r. by wzrosnąć o 0,7 mld USD w 1948 r.

Ponadto ze względu na zmniejszone należności podatkowe ― Revenue Act z 1945 r. obniżył najwyższą stopę  podatku dochodowego od osób prawnych i zniosła podatek od zysków ponadnormatywnych― korporacje cieszyły się w latach 1946-48 rosnącymi zyskami po odprowadzeniu podatku . W okresie 1941-44 dochody netto przedsiębiorstw pozostawały w przedziale 10-11 mld USD rocznie. Dochody po odprowadzeniu podatku spadły do 9 mld USD w 1945 r., gdy rząd anulował zamówienia publiczne i wiele firm poniosło nadzwyczajne wydatki w celu powrotnego przekształcenia swoich linii produkcyjnych. Później dochody po odprowadzeniu podatku wzrosły do 15,5 mld USD w 1946 r., 20,2 mld USD w 1947 r. i 22,7 mld USD w 1948 r.

Dzięki większym dochodom netto, przedsiębiorcy zwiększyli swoje zyski zatrzymane. Łączne oszczędności przedsiębiorstw wzrosły z 15,1 mld USD w 1945 r. i 14,5 mld USD w 1946 r. do 20,2 mld USD w 1947 r. i 28,0 mld USD w 1948 r. Dodatkowe zyski zatrzymane stanowiły ważne źródło finansowania zwiększonych inwestycji przedsiębiorstw po wojnie.

Korporacje również na rynki kapitałowe wróciły z przytupem. Emisja akcji i obligacji, która w okresie między 1935 r. a 1944 r. tylko raz przekroczyła wartość 3,2 mld USD (wyjątkiem tym jest 4,6 mld USD w 1936 r.), podskoczyła do 6,0 mld USD w 1945 r.; 6,9 mld USD w 1946 r.; 6,6 mld USD w 1947 r. i 7,1 mld USD w 1948 r.

Podsumowując, boom inwestycji przedsiębiorstw w trakcie powojennej transformacji finansowany był kombinacją wpływów ze sprzedaży wcześniej zgromadzonych obligacji rządowych, zwiększonego poziomu bieżących zysków zatrzymanych (spowodowanym po części obniżeniem podatków od osób prawnych) i emisji papierów wartościowych przez przedsiębiorstwa.

7 odpowiedzi na „Higgs: Mit stłumionego popytu i udanej restrukturyzacji po II wojnie światowej”

  • „Oczywiście, póki ilość pieniędzy w gospodarce rosła, ludzie nie mogli wyzbyć się swoich oszczędności. To, czego pozbywała się jedna osoba, inna nabywała.”
    Dlaczego nie mogli się wyzbyć oszczędności ?
    Jak rozumieć drugie zdanie ?

  • Ad 1 Oszczędności w rozumieniu: aktywa płynne, którymi dysponowało całe społeczeństwo – tak jak na początku akapitu. Jeżeli jakaś osoba zmniejszała swoje aktywa płynne,to trafiały do innych osób w społeczeństwie – więc jako społeczeństwo nie mogli się ich wyzbyć.

  • Czyli jak mam to rozumieć? Ludzie po wojnie nie wydawali zakumulowanych oszczędności czy wydawali?

    Bo ja dotychczas myślałem, że ​​IIWŚ przyczyniła się do powstania „nadmiaru” prywatnych oszczędności – ludzie powstrzymywali się od wydawania zarobionych pieniędzy, gdyż wydatki wojenne miały priorytet względem wydatków na konsumpcję i inwestycje „cywilne”. W efekcie doszło do utworzenia tzw. „nawisu oszczędnościowego” (savings glut), który był niczym innym jak odłożonym w skali całego społeczeństwa popytem na skutek niedostatecznej w stosunku do wielkości tego popytu wartości podaży dóbr i usług rynkowych. Krótko mówiąc, było to przymusowe oszczędzanie, spowodowane wojną i przestawianiem znaczącej części przemysłu na produkcję wojenną. Po wojnie nastąpiło szybkie uwolnienie prywatnych oszczędności.

  • 1. Keynesiści krzyczą, że gospodarka jest popytowa, neoklasycy – podażowa. Jakie jest zdanie Austriaków w tej kwestii? Proszę o odpowiedz, a oprócz tego o jakąś literaturę.

    2.Czy Austriacy mają własną teorię dotyczącą oczekiwań? Czy może uważają za słuszną teorię oczekiwań racjonalnych albo ekstrapolacyjnych?

  • @Ciekawski:
    Prawo Saya (podaż tworzy swój własny popyt) w gospodarce z pełnym standardem złota, w gospodarce z pieniądzem fiducjarnym niekocznienie – źródło: M. Skousen – „struktura produkcji”

  • @monetarysta
    pokusisz się o uzasadnienie tej tezy?

  • Monetarysta, a czy np. potrzeba spożywania pokarmów nie jest popytem, którego nie trzeba kreować?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Cytat:
  • Sztuka ekonomii polega na tym, by spoglądać nie tylko na bezpośrednie, ale i na odległe skutki danego działania czy programu; by śledzić nie tylko konsekwencje, jakie dany program ma dla jednej grupy, ale jakie przynosi wszystkim. Henry Hazlitt
Mecenasi
Wspieraj Nas>>
W maju wsparli nas:
Pan Neil Abragimowicz
Pan Dominik Aromiński
Pan Marcin Bałazy
Pan Adam Banys
Pan Bartosz Baranowski
Pan Marek Barciński
Pan Bartosz Bartoszko
Pan Michał Basiński
Pan Kamil Becmer
Pan Konrad Berkowicz
Pan Marek Bernaciak
Pan Wojciech Bielecki
Pan Bartosz Biernacki
Pan Sebastian Bigos
Pan Artur Tadeusz Birczyński
Pan Karol Bisewski
Pan Arkadiusz Bodura
Pan Tomasz Boguszewski
Pan Rafał Boniecki
Pan Tomasz Borkowski
Pani Dominika Buczek
Pan Arkadiusz Bykowski
Pan Marceli Chałubiński
Pan Robert Ciborowski
Pan Artur Czerwiński
Pan Marcin Dabkus
Pan Wojciech Dąbek
Pan Kamil Deleżuch
Pan Marcin Dengus
Pan Michał Dębowski
Pan Tomasz Dorau
Pan Stanisław Duda
Pan Tomasz Dworowy
Pan Gniewomir Dziadek
Pan Dariusz Dziadkowski
Pan Eugeniusz Flibrant
Pan Jarosław Garbowski
Pan Grzegorz Gawinowski
Pan Marek Gazda
Pan Łukasz Gąsowski
Pan Hubert Gebler
Pan Marcin Głombica
Pan Marcin Gmaj
Pan Adrian Gołosz
Pan Wiktor Gonczaronek
Pan Maciej Gorzelak
Pan Daniel Góra
Pan Karol Grodzicki
Pan Stanisław Gruszka
Pan Jarosław Grycz
Pan Mariusz Grzebielucha
Pan Kamil Grzebyta
Pan Adrian Grzemski
Pan Maciej Grzymkowski
Pan Karol Handzel
Pan Jacek Hecht
Pan Andrzej Heydel
Pan Patryk Hołub
Pan Tomasz Hrycyna
Pan Stanisław Hyrnik
Państwo Paulina i Przemysław Hys
Pan Robert Iwaszkiewicz
Pan Marcin Jaczewski
Pan Bartosz Jakusz
Pan Mirosław Janisz
Pan Konrad Janiec
Pan Łukasz Jasiński
Pan Dominik Jaskulski
Pan Paweł Jegor
Pan Tomasz Jetka
Pan Bartosz Jezierski
Pan Wojciech Jodłowski
Pan Gustaw Jokiel
Pan Dominik Jureczko
Pan Paweł Jurewicz
Pan Dariusz Kabarciński
Pan Krzysztof Karp
Pan Paweł Kasprowicz
Pan Michał Kawa
Pan Piotr Kazimierski
Pan Rafał Kensy
Pan Michał Klich
Pan Tomasz Kłosiński
Pan Jan Kłosiński
Pan Jan Kochman
Pan Tadeusz Kominek
Pan Kamil Kopeć
Pan Jan Kosmala
Pan Tomasz Kowalczewski
Pan Rafał Kowalczyk
Pan Marcin Kowalewski
Pan Bartosz Kowalski
Pan Michał Kozar
Pan Antoni Kozielewski
Pan Andrzej Koźlik
Pan Daniel Marcin Krawieczyński
Pani Joanna Kruk
Pan Karol Krzysiak
Państwo Agnieszka i Łukasz Krzymowscy
Pan Mateusz Kućka
Pan Wojciech Kukla
Pan Tomasz Kułaga
Pan Marcin Kurzeja
Pan Mateusz Kuska
Pan Witold Kwaśnicki
Pan Stanisław Kwiatkowski
Pan Szymon Loduchowski
Pan Maciej Lorenc
Pan Paweł Łagowski
Pan Adrian Łazarski
Pan Adrian Łukasik
Pan Mateusz Łukomski
Pan Jerzy Machowski
Pan Paweł Majdan
Pan Gracjan A. Majewski
Pan Tadeusz Malinowski
Pan Tomasz Malinowski
Pan Mateusz Małż
Pan Maciej Matwiejczuk
Pan Adam Mazik
Pan Miłosz Mazurkiewicz
Pan Dawid Megger
Pan Miłosz Mirowski
Pan Paweł Młynarek
Państwo Magdalena i Marcin Moroniowie
Pan Igor Mróz
Pan Piotr Musielak
Pan Maksym Mydłowski
Pan Błażej Naczyński
Pan Tomasz Netczuk
Pan Łukasz Niedziałek
Pan Konrad Niemotko
Pan Dawid Nowak
Pan Paweł Nowak
Pan Filip Nowicki
Pan Marek Oleszko
Pani Karolina Olszańska
Pan Rafał Opryszczko
Pan Zbigniew Ostrowski
Pan Adam Pajęcki
Pani Maria Papis
Pan Wojciech Peisert
Pan Łukasz Piątkowski
Pan Iwo Pietrala
Pan Mateusz Pigłowski
Pan Mikołaj Pisarski
Pani Agnieszka Płonka
Pan Rafał Podgórski
Pan Bartłomiej Podolski
Pan Alfred Podstolski
Pan Paweł Pokrywka
Pan Tomasz Polkowski
Pan Andrzej Pondarzewski
Pan Maciej Przepiórka
Pan Artur Puszkarczuk
Pan Michał Puszkarczuk
Pan Dominik Pytlewski
Pan Michał Rałowski
Pan Jacek Rusiecki
Pan Karol Rzepiela
Pan Jakub Sabała
Pan Michał Sałaban
Pan Mateusz Sawicki
Pan Maciej Seremek
Pan Paweł Sierzupowski
Pan Wojciech Siłko
Pan Jarosław Skoczylas
Pan Adam Skrodzki
Pan Michał Sobczak
Pan Radosław Sobieś
Pan Piotr Sowiński
Pan Maksymilian Spik
Pan Rafał Staniec
Pan Jan Stasiczak
Pan Piotr Szewc
Pan Władysław Szewc
Pan Łukasz Szostak
Pan Michał Szymanek
Pan Maciej Szymański
Pan Adam Ślązak
Pan Marek Świerk
Pan Jan Maria Talar
Pan Tomasz Trocki
Pan Krzysztof Turowski
Pan Jan Tyszkiewicz
Pani Anna Wajs
Pan Adam Wasielewski
Pan Osman Waroński
Pan Piotr Warzecha
Pan Aleksander Adam Wegner
Pan Marek Wiatroszak
Pan Karol Więckowski
Pan Jacek Wilk
Pan Jakub Wołoszyn
Pan Jacek Wołpiuk
Pan Michał Woźnikiewicz
Pan Paweł Wójtowicz
Pan Piotr Wrotny
Pan Tomasz Wyszogrodzki
Pan Karol Wyszyński
Pani Mariola Zabielska-Romaszewska
Pan Karol Zdybel
Pan Jakub Zelek
Pan Marek Zemsta
Pan Andrzej Zientek
Pan Dawid Zięba
Pan Aleksander Żarnowski
Pracownik Santander Bank
Łącznie otrzymaliśmy 29 345,82 zł . Dziękujemy wszystkim Darczyńcom!
Znajdź się na liście>>
Lista mecenasów>>